Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
VI- Củng cố
Giáo viên đàm thoại với học sinh
- TN của Rơ-dơ-pho phát hiện ra hạt nào ? TN của Chat-uých phát hiện ra hạt nào ?
- Cấu tạo nguyên tử ?
- Cấu tạo vỏ nguyên tử ?
- Cấu tạo hạt nhân nguyên tử ?
- Đặc điểm (điện tích và khối lượng) của các hạt cấu tạo nên nguyên tử ?
VII- Dặn dò và bài tập về nhà
- Đọc, gạch dưới các ý quan trọng của bài: Hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học và đồng vò
- 1,2,3,4,5 trang 9 SGK
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
Tiết 4, 5.
HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ. NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC – ĐỒNG VỊ
I-Mục tiêu bài học
1- Kiến thức
- Hiểu điện tích hạt nhân, số khối của hạt nhân nguyên tử là gì ?
- Thế nào là nguyên tử khối, cách tính nguyên tử khối. Hiểu nguyên tố hóa học là gì trên cơ sở
điện tích hạt nhân. Số hiệu nguyên tử ? Kí hiệu nguyên tử cho biết gì ? Đồng vò là gì ?
- Cách tính nguyên tử khối trung bình
2- Kó năng
Giải các bài tập liên quan đến điện tích hạt nhân, số khối, kí hiệu nguyên tử, đồng vò , nguyên tử
khối, nguyên tử khối trung bình của các nguyên tố hóa học
II- Phương pháp giảng dạy:
Phương pháp đàm thoại
III- Đồ dùng dạy học
IV-Kiểm tra bài cũ
1/ Thành phần cấu tạo nguyên tử ? cấu tạo của hạt nhân nguyên tử ?
Nhận xét về khối lượng và điện tích của các hạt cấu tạo nên nguyên tử ?
2/ Sửa bài tập 5 trang 9 SGK
V- Hoạt động dạy học
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1
GV: Nguyên tử được cấu tạo bởi
những loại hạt nào ? nêu đặc tính của
các hạt ? Từ điện tích và tính chất của
nguyên tử hãy nhận xét mối liên quan
giữa các hạt ?
Hoạt động 2
GV: Đònh nghóa, nhấn mạnh các điểm
cần lưu ý.
HS: p dụng tính
I - Hạt nhân nguyên tử
1/ Điện tích hạt nhân
Proton mang điện tích 1+, nếu hạt nhân có Z proton thì điện
tích của hạt nhân bằng Z+
Trong nguyên tử :
Số đơn vò điện tích hạt nhân = Số p = Số e
Vd: nguyên tử Na có Z = 11+ ngtử Na có 11p, 11e
2/ Số khối
Là tổng số hạt proton và nơtron của hạt nhân đó
A = Z + N
Vd1: Hạt nhân nguyên tử O có 8p và 8n
A = 8 + 8 = 16
Vd2: Nguyên tử Li có A =7 và Z =3
Z = p = e = 3 ; N = 7-3 =4
Nguyên tử Li có 3p, 3e và 4n
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
Hoạt động 3
GV:Hướng dẫn h/s đọc SGK và ghi,
nhấn mạnh nếu điện tích hạt nhân
nguyên tử thay đổi thì tính chất của
nguyên tử cũng thay đổi theo. Phân
biệt khái niệm nguyên tử và nguyên
tố (nguyên tử là hạt vi mô gồm hạt
nhân và lớp vỏ, nguyên tố là tập hợp
các nguyên tử có cùng điện tích hạt
nhân)
HS: Làm bài tập áp dụng theo hướng
dẫn của giáo viên
Hoạt động 4
GV: Hướng dẫn h/s làm bài tập tính
số p, n, e của các nguyên tử
HS: Rút ra nhận xét
- Các nguyên tử có cùng số p
nên có cùng điện tích hạt nhân,
do vậy thuộc về 1 nguyên tố
hóa học
- Chúng có khối lượng khác nhau
vì hạt nhân của chúng có số n
khác nhau
Đ/n đồng vò
Hoạt động 5
GV: Khối lượng nguyên tử hiđro bằng
1,6735.10
-27
kg là khối lượng tuyệt đối
nguyên tử khối là khối lượng tương
đối
Hoạt động 6
GV: Giới thiệu cách tính nguyên tử
khối trung bình và hướng dẫn học sinh
áp dụng
II- Nguyên tố hóa học
1- Đònh nghóa
Nguyên tố hóa học là những nguyên tử có cùng điện tích
hạt nhân
Vd: Tất cả các nguyên tử có cùng Z là 8 đều thuộc
nguyên tố oxi, chúng đều có 8p, 8e
2- Số hiệu nguyên tử
Số đơn vò điện tích hạt nhân nguyên tử của 1 nguyên tố
được gọi là số hiệu nguyên tử của nguyên tố đó (Z)
3- Kí hiệu nguyên tử
Số khối A
X
Số hiệu ng tử Z
Vd:
Na
23
11
Cho biết nguyên tử của nguyên tố natri có Z=11, 11p,
11e và 12n(23-11=12)
III-ĐỒNG VỊ
Các đồng vò của cùng 1 nguyên tố hóa học là những
nguyên tử có cùng số proton nhưng khác nhau về số
nơtron, do đó số khối của chúng khác nhau
Vd: Nguyên tố oxi có 3 đồng vò
O
16
8
,
O
17
8
,
O
18
8
Chú ý:
- Các nguyên tử của cùng 1 nguyên tố có thể có số khối
khác nhau
- Các đồng vò có tính chất hóa học giống nhau
IV- Nguyên tử khối và nguyên tử khối trung bình của
các nguyên tố hóa học
1- Nguyên tử khối
Nguyên tử khối của 1 nguyên tử cho biết khối lượng của
nguyên tử đó nặng gấp bao nhiêu lần đơn vò khối lượng
nguyên tử
Vì khối lượng nguyên tử tập trung ở nhân nguyên tử nên
nguyên tử khối coi như bằng số khối(Khi không cần độ
chính xác)
Vd: Xác đònh nguyên tử khối của P biết P cóZ=15, N=16
Nguyên tử khối của P=31
2- Nguyên tử khối trung bình
Trong tự nhiên đa số nguyên tố hóa học là hỗn hợp của
nhiều đồng vò(có số khối khác nhau) Nguyên tử khối
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
của nguyên tố là nguyên tử khối trung bình của các
đồng vò đó.
100
bYaX
A
+
=
X, Y: nguyên tử khối của đồng vò X, Y
a,b : % số nguyên tử của đồng vò X, Y
Vd: Clo là hỗn hợp của 2 đồng vò
Cl
35
17
chiếm 75,77% và
Cl
35
17
chiếm 24,23% nguyên tử khối trung bình của clo là:
5.35
100
23,24
100
77,75
≈+=
A
VI- Củng cố
- Giáo viên và học sinh đàm thoại về các khái niệm mới học
- Học sinh làm bài tập áp dụng: Bài 4,5 trang 14 SGK
VII- Dặn dò và bài tập về nhà
- Tổng hợp và ghi nhớ các kiến thức trọng tâm ở bài 1 , 2
- 1,2,3,7 trang 14 SGK
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
Tiết 6.
LUYỆN TẬP: THÀNH PHẦN NGUYÊN TỬ
I.Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức :
Học sinh hiểu và vận dụng các kiến thức:
-Thành phần cấu tạo nguyên tử.
-Số khối, nguyên tử khối, nguyên tố hoá học, số hiệu nguyên tử, kí hiệu nguyên tử, đồng
vò, nguyên tử khối trung bình.
2.Kó năng:
-Xác đònh số e, p, n và nguyên tử khối khi biết kí hiệu nguyên tử.
-Xác đònh nguyên tử khối trung bình của nguyên tố hóa học.
II.Phương pháp giảng dạy:
-Phương pháp đàm thoại.
-Phương pháp làm mẫu – bắt chước .
III. Hoạt động dạy học:
Hoạt động của thầy- trò Nội dung
Hoạt động 1.Nhắc lại cấu tạo nguyên tử:
GV:Nguyên tử có thành phần cấu tạo như
thế nào?
HS:trả lời, GV tổng kết theo sơ đồ.
Hoạt động 2 Làm bài tập ôn kí hiệu
nguyên tử:
I.Kiến thức cần nắm: m
e
=0,00055u
Vỏ nguyên tử: các e
q
e
=1-
Nguyên tử: m
p
=1u
proton
Hạt nhân q
p
=1+
nguyên tử m
n
=1u
nơtron
q
n
=0
số khối A= Z + N
trunghòa điện → số p = số e = Z
II.Bài tập áp dụng :
*Dạng 1:Nguyên tử :
Bài 1: Kí hiệu nguyên tử
Ca
40
20
cho biết điều gì?
Bài làm:
Tên nguyên tố : Canxi
Z=20 => Số đtđv= số proton =số electron =20.
Số khối A=40 =>số nơtron N = 40-20 =20
Nguyên tử khối A=40
*Bài tập tương tự
Br
80
35
Bài tập tự luận
luận
Bài tập trắc nghiệm
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
Hoạt động 3.Làm bài tập : tính khối
lượng nguyên tử theo gam, tỉ số khối
lượng e và nguyên tử.
GV: em có nhận xét gì giữa khối lượng e
và khối lượng toàn nguyên tử ?
HS: m
e
<< m
nguyên tử
GV thông báo : khối lượng nguyên tử tập
trung hầu hết ở nhân.Nên,
m
nguyên tử
= m
các p
+ m
các n
Nguyên tử khối = số khối A.
Hoạt động 4.Củng cố các kiến thức về
nguyên tố hóa học,đồng vò, nguyên tử
khối trung bình.
Phiếu học tập số 1:
Hãy điền từ hoặc cụm từ thích hợp vào
các khoảng trắng sau:
Câu 1: Nguyên tố hoá học là những
nguyên tử có …………
Câu 2: Các đồng vò của cùng một nguyên
tố hóa học là những nguyên tử có……
proton nhưng khác nhau về …, do đó số ……
của chúng khác nhau.
GV: thông báo một số dạng toán đồng vò
thường gặp:
+ Cho A , % đồng vò hoặc số nguyên tử
từng loại đồng vò →nguyên tử khối trung
bình.
+Cho NTK trung bình ,% đồng vò → tìm
NTK của đồng vò chưa biết
+Cho NTK trung bình →% đồng vò , số
nguyên tử của từng loại đồng vò .
Hoạt động 5.Làm bài tập 4-6 trang 29
SGK.
-GV gợi mở vấn đề hướng dẫn học sinh
giải bài tập 4.
Bài 2: tính khối lượng nguyên tử nitơ theo đơn vò kg và
tỉ số khối lượng giữa e và toàn nguyên tử.
Biết 1 nguyên tử nitơ:có 7p, 7e, 7n
-khối lượng 7p: 1,6726.10
-27
kg x 7 =11,7082.10
-27
kg
-khối lượng 7n: 1,6748.10
-27
kg x 7 = 11,7236.10
-27
kg
-khối lượng 7e: 9,1094.10
-31
kg x 7 = 0,0064.10
-27
kg
Khối lượng của nguyên tử nitơ 23,4382.10
-27
kg
*tỉ số khối lượng:
Khối lượng các electron 0,0064.10
-27
kg
Khối lượng nguyên tử N 23,4382.10
-27
kg
*Dạng 2:Đồng vò
Một số bài thường gặp:
Bài 3(Bài 2:SGK trang 18);Tính nguyên tử khối trung
bình của nguyên tử Kali?
Trả lời:
39.93,258 + 40.0,012 + 41.6,730
100
Bài tập tương tự:
Chì có 4 đồng vò là:
Pb(2,5%)
204
82
,
Pb(23,7%)
206
82
,
Pb(22,4%)
207
82
,
Pb(51,4%)
208
82
a) Tìm khối lượng nguyên tử trung bình của chì.
b) Tính tỉ lệ số proton và nơtron trong mỗi đồng
vò .
=
=2,7.10
-4
A =
=39,135
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
-GV hướng dẫn HS giải bài 6
Hoạt động 6.
Bài tập trắc nghiệm:
GV giới thiệu các dạng bài tập trắc
nghiệm:
- Trắc nghiệm nhiều lựa chọn .
-Trắc ngiệm đúng –sai.
-Trắc nghiệm ghép đôi.
-Trắc nghiệm điền khuyết.
*Câu hỏi : Đề cương bài tập hóa 10.
*GV: hướng dẫn học sinh cách làm bài
tập trắc nghiệm sao cho kết quả chính xác
và nhanh nhất.
Bài 4:
-Trong phản ứng hóa học, số e thay đổi nhưng số p
không thay đổi => Z không đổi nghóa là nguyên tố đó
vẫn tồn tại.
-Từ số 2 đến số 91 có 90 số nguyên dương ,Z cho biết
số proton mà số proton cung là số nguyên dương nên
không thể thêm nguyên tố khác ngoài 90 nguyên tố từ 2
đến 91
Bài 5:
-Thể tích thực của 1 mol nguyên tử canxi là :
28,87.0,74=19,15cm
3
-Thể tích của 1 nguyên tử canxi là:
V = (19,15) : (6,022.10
23
) = 3.10
-23
cm
3
-Bán kính nguyên tử canxi(nếu xem nguyên tử canxi là
1 quả cầu):
r
V
3
4
3
π
=
→
cm
V
r
8
3
23
3
10.93,1
14,3.3
10.3.4
3
4
−
−
≈==
π
Bài 6 :
65
Cu
16
O
65
Cu
17
O
65
Cu
18
O
63
Cu
16
O
63
Cu
17
O
63
Cu
18
O
IV.Củng cố :
Nhắc lại thành phần cấu tạo nguyên tử, số khối, nguyên tử khối trung bình
V.Dặn dò & BTVN
-Xem trước bài 4: Cấu tạo vỏ nguyên tử &Làm các bài tập trong đề cương
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
Tiết 7,8.
CẤU TẠO VỎ NGUYÊN TỬ
I.Mục tiêu bài học:
1.Kiến thức
Học sinh hiểu:
-Trong nguyên tử, electron chuyển động quanh hạt nhân tạo nên vỏ nguyên tử.
-Cấu tạo vỏ nguyên tử. Lớp, phân lớp electron. Số electron có trong mỗi lớp, phân lớp.
2.Kó năng:
Rèn luyện kó năng để giải các bài tập liên quan đến các kiến thức sau: Phân biệt lớp electron và
phân lớp electron; Số electron tối đa trong một phân lớp, trong một lớp; Cách kí hiệu các lớp, phân lớp;
Sự phân bố electron trên các lớp (K,LM,…) và phân lớp(s,p,d,…)
II.Phương pháp giảng dạy:
-Phương pháp trực quan.
-Phương pháp đàm thoại gợi mở nêu vấn đề.
-Phương pháp diễn giảng.
III.Đồ dùng dạy học:
Bản vẽ các loại mô hình nguyên tử.
IV.Kiểm tra bài cũ:
Em hãy cho biết sơ lược về thành phần cấu tạo nguyên tử?
V.Hoạt động dạy học:
Hoạt động của thầy-trò Nội dung
GV: Em hãy cho biết vỏ nguyên tử được
cấu tạo bởi hạt gì? Chúng có đặc điểm
như thế nào?
HS: electron, q
e
=1-, m<<
GV diễn giảng và nêu vấn đề mà HS cần
phải hiểu sau bài học:
-Trong nguyên tử electron chuyển động
như thế nào ?
-Cấu tạo vỏ nguyên tử ra sao?
Hoạt động 1. GV: treo hình 1.6 SGK
,hướng dẫn HS đọc SGK, nêu câu hỏi ,
HS trả lời và rút ra nhận xét:
-Trong mô hình mẫu hành tinh nguyên tử,
Rơ-dơ-pho,Bo,Zom-mơ-phen đã mô tả sự
chuyển động của electron như thế nào?
HS: e chuyển động xung quanh hạt nhân
theo quỹ đạo xác đònh( bầu dục hay tròn)
I.Sự chuyển động của các electron trong nguyên tử:-
Các electron chuyển động rất nhanh trong khu vực xung
quanh hạt nhân nguyên tử không theo những quỹ đạo xác
đònh tạo nên vỏ nguyên tử.
- Trong nguyên tử:
Số e = số p =Z.
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
-Quan điểm trên ngày nay còn đúng
không? Hãy cho biết sự chuyển động của
các electron trong nguyên tử .
-HS: không. Các electron chuyển rất
nhanh trong khu vực xung quanh hạt nhân
theo quỹ đạo không xác đònh tạo thành
lớp vỏ nguyên tử
GV: Em hãy cho biết mối liên quan giữa
số electron ,số proton và số hiệu.
HS: số e= số p=Z.
GV: lấy một vài ví dụ minh họa.
H(Z=1) vỏ nguyên tử H có 1 electron
Au(Z=79) vỏ nguyên tử vàng có 79 e
Gv đặt vấn đề : các electron được phân
bố như thế nào? Hỗn độn hay theo một
quy luật nhất đònh?
GV: Các kết quả nghiên cứu cho thấy
chúng phân bố theo những quy luật nhất
đònh.
Hoạt động 2.GV cho HS cùng nghiên
cứu SGK để cùng rút ra các nhận xét
GV: thông báo cho HS các electron ở
gần hạt nhân có năng lượng thấp bò hạt
nhân hút mạnh , khó bứt ra khỏi
vỏ.Ngược lại các electron ở xa hạt nhân
có mức năng lượng cao bò hạt nhân hút
yếu do đó dễ tách ra khỏi vỏ nguyên
tử .Hoạt động 3.GV củng cố :
-STT nguyên tố = Số e ở lớp vỏ.
-Các e xếp thành từng lớp.
Hoạt động 4.GV: Những e có mức năng
lượng như thế nào thì được xếp vào một
lớp?
HS: có mức năng lượng gần bằng nhau.
GV: Mỗi lớp electron lại chia thành phân
lớp.Em hãy nêu nhận xét về mức năng
lượng của các e được xếp trong cùng một
phân lớp
GV thông báo một số quy ước
GV Em cho biết lớp N(n=4) có mấy phân
lớp ? đó là những phân lớp nào ?
II.Lớp electron và phân lớp electron
1.Lớp electron:
-Ở trạng thái cơ bản, các electron lần lượt chiếm các mức
năng lượng từ thấp đến cao (từ gần hạt nhân ra xa hạt nhân)
và xếp thành từng lớp.
-Các electron trên cùng một lớp có mức năng lương gần
bằng nhau
-
Thứ tự lớp 1 2 3 4 5 6 7
Tên lớp K L M N O P Q
Gi¸o ¸n 10 C¬ b¶n _ N¨m häc: 2008-2009_ Gi¸o viªn: Lu©n ThÞ Thu_Trêng THPT Cao B¸ Qu¸t
Hoạt động 5. GV hướng dẫn HS đọc
SGK để các em biết các quy ước .
GV hướng dẫn HS điền các dữ kiện vào
bảng
Hoạt động 6.
GV cho HS nghiên cứu bảng 2.
-GV hướng dẫn HS dùng công thức tính
số e tối đa trong 1 lớp.
-GV củng cố :
-lớp e thứ n có n phân lớp e.
-lớp e thứ n có 2n
2
e
Hoạt động 7. GV làm ví dụ minh họa sắp
xếp electron vào các lớp của nguyên tử
nitơ
-Tương tự GV cho HS làm đối với Mg
-GV cho HS nghiên cứu hình 1.7 SGK.
2.Phân lớp electron:
-Các e trên cùng một phân lớp có mức năng lượng bằng
nhau
-Các phân lớp được kí hiệu bằng chữ cái thường : s,p, d, f,…
-
Ví dụ:
+Lớp thứ nhất (lớp K,n=1) có 1 phân lớp :s
+Lớp thứ hai(lớp L,n=2) có 2 phân lớp : s, p
+Lớp thứ ba(lớp M,n=3) có 3 phân lớp :s, p, d
+Lớp thứ tư(lớp N,n=4) có 4 phân lớp: s, p, d, f
-Các electron ở phân lớp s gọi là electron s, tương tự e
p,
e
d
,…
III.Số electron tối đa trong một phân lớp , một lớp:
1.Số electron tối đa trong một phân lớp :
Phân
lớp s
Phân
lớp p
Phân
lớp d
Phân
lớp f
Số e
tối đa
2 6 10 14
Cách ghi s
2
p
6
d
10
f
14
-Phân lớp đã đủ số electron tối đa gọi là phân lớp electron
bão hòa.
2.Số electron tối đa trong một lớp :
Lớp
Thứ tự
Lớp K
n=1
Lớp L
n=2
Lớp M
n=3
Lớp N
n=4
Sốphânlớp 1s 2s 2p 3s 3p 3d 4s 4p 4d 4f
Số e tối đa
( 2n
2
)
2e 8e 18e 32e
-Lớp electron đã đủ số e tối đa gọi là lớp e bão hòa.
Thí dụ : Xác đònh số lớp electron của các nguyên tử :
*
Z=7 →
Số phân lớp = STT lớp
14
N
7
Hạt nhân : 7
proton
Vỏ nguyên tử : 7
electron
Lớp K(n=1): 2e
Lớp L(n=2):
5e
Hạt nhân : 12
proton
Vỏ nguyên tử :12
electron
Lớp K(n=1): 2e
Lớp L(n=2):
8e
Lớp M(n=2): 2e
7+
K
2e
L
5e
-Sơ đồ phân bố e của nguyên tử nitơ :
14
N
7
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét