Giáo án ngữ văn
==================================================================
Tuần1
Tiết1
Ngày soạn : 20/8 Ngày dạy :
Văn bản tôi đi học
Thanh tịnh
I m ục đích yêu cầu
- Giúp học sinh cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ cảu nhân vật Tôi ở buổi
tựu trờng đầ tiên trong đời .
- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ , gợi d vị trữ tình man mác của Thanh tịnh .
- Rèn kĩ năng đọc và phân tích văn xuôi trữ tình , kĩ năng phát hiện và phân tích nhân vật .
- Giáo dục lòng yêu thích đợc đi học , lòng yêu mến thầy cô ,trờng , lớp .
II Chuẩn bị
1, Thầy : Nghiên cú soạn bài
2, Trò : Chuẩn bị bài theo sự hớng dẫn
III Tiến trình lên lớp
A, ổ n định lớp (1)
B, Kiểm tra bài cũ (1)
- Kiểm tra SGK, vở ghi , sự chuẩn bị bài ở nhà
C, Bài mới
GT: Ai cũng có một thời cắp sách tới trờng Dấu ấn của ngày đầu tiên đi học chắc hẳn đợc lu
giữ bền vững trong tâm trí mỗi con ngời . Nhà văn Thanh Tịnh đã ghi lại kỉ niệm ngày đầu tiên
đến trờng của mình thật cảm động qua truyện ngắn Tôi đi học
? Bằng sự hiểu biết ở nhà hãy trình bày hiểu biết của em về
nhà văn Thanh tịnh ?
* GV: Sáng tác của ông luôn đậm chất trữ tình , toát lên vẻ
đẹp đằm thắm , nhẹ nhàng mà sâu lắng mang d vị buồn th-
ơng, vừa ngọt ngào vừa quyến luyến.
- Văn xuôi cuả ông giàu chất thơ , gợi d vị trữ tình man
mác , buồn thơng , ngọt ngào , quyến luyến, tình cảm êm
dịu trong trẻo .
- Tác phẩm tiêu biểu : Văn xuôi :Quê mẹ
Thơ : Đi giữa một mùa sen
Tôi đi học là truyện ngắn bhay có trong tập Quê mẹ
1941 . Tác phẩm là kỉ niệm mơn man buổi tựu trờng qua hồi
tởng của nhân vật tôi- Vì thế có thể xem nó nh những
trang hồi kí
* Yêu cầu : Đọc với giọng truyền cảm , dịu dàng , chậm ,
chú ý những từ miêu tả tâm trạng nhân vật
- Giọng ngời mẹ trìu mến thân thơng
- Giọng ông đốc ân cần ,chu đáo
I Giới thiệu tác giả , tác phẩm
(5 )
1. Tác giả : Thanh tịnh
(1911-1988)
- Là thầy giáo, nhà văn,
nhà thơ , nhà báo
- Sở trờng viết văn xuôi
trữ tình
2, Tác phẩm
II Đọc, tìm hiểu chú thích (8 )
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
*GV: Đọc : Hàng năm . t ng bừng rộn rã SGK/5
? Nêu nội dung của đọn cô vừa đọc
? Đọc Buổi mai hôm ấy .trên ngọn núi SGK/6
? Nội dung chính của đọc truyện trên là gì ?
? Đọc Sân trờng làng /6 . Chút nào hết / 8
? Đoạn truyện bạn vừa đọc có nội dung gì ?
? Đọc đoạn còn lại ?
? Em hãy cho biết nội dung chính của đoạn truyện đó
? Hãy nhận xét về bố cục của truyện ?
- Bố cục theo dòng hồi tởng của nhân vật tôi về kỉ niệm
ngày tựu trờng đầu tiên
? Kỉ niệm này đợc diễn tả theo trình tự nào ?
- Theo trình tự thời gian
? Có thể sắp xếp văn bản này vào kiểu văn bản nào ? Vì sao?
- Có thể sắp xếp kiểu văn bản này vào kiểu văn bản biểu
cảm . Vì toàn truyện là cảm xúc ,tâm trạng của nhân vật
tôi trong buổi tựu trờng đầu tiên
* Đây là câu chuyện mà chủ yếu là hồi ức , kỉ niệm của tác
giả . Vì thế chuyện ngán thấm thía chất thơ, chất trữ tình .
Vì vậy phân tích , tìm hiểu văn bản phải theo mạch cảm xúc
tức là phân tích tâm trạng nhân vật tôi trong buổi khai tr-
ờng đầu tiên trong đời
- Hớng dẫn tìm hiểu chú thích
? Đọc 4 câu đầu ?
? Nỗi nhớ của tôi về buổi tựu trờng đợc khơi dậy từ thời
điểm nào ?
- Hàng năm cứ vào cuối thu
* Đó là thời điểm mà toàn đan ta chuẩn bị đa trẻ tới trờng .
? Thiên nhiên cuối thu và sinh hoạt của con ngời ở thời điểm
này đợc miêu tả qua hình ảnh nào?
- Thiên nhiên: Lá rụng nhiều
Những đám mấy bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt của con ngời : Mấy em nhỏ rụt rè núp sau
nón mẹ đến trờng .
? Nhận xét thiên nhiên và cảnh sinh hoạt của con ngời đợc
kể và miêu tả ở đây?
- Cảnh thiên nhiên và sinh hoạt của con ngời ở đây rất phù
hợp với thời điểm khai trờng trong hiện tại .
*GV: Thời điểm quá khứ tơng đồng với thời điểm hiện tại .
Nỗi nhớ diễn ra thờng xuyên , nhiều lần thể hiện nỗi nhớ da
- Hoàn cảnh gợi nỗi nhớ về
buổi tựu trờng đầu tiên trong
đời
- Tâm trạng , cảm giác của
nhân vật Tôi trên đờng đi tới
trờng
- Tâm trạng , cảm giác của
tôi khi đứng giữa sân trờng .
- Tâm trạng , cảm giác của
Tôi khi ngồi trong lớp học đón
giờ học đầu tiên .
III Đọc hiểu văn bản (29 )
1, Trên đ ờng tới tr ờng (
hoàn cảnh gợi về nỗi nhớ và
tâm trạng cảm giác của nhân vật
tôi trên đờng tới trờng)
a , Hoàn cảnh gợi nỗi
nhớ về buổi tựu tr ờng đầu tiên
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
diết , kỉ niệm sâu sắc khó quên .
? Cảm giác của nhân vật tôiđợc diễn tả qua những từ ngữ
hình ảnh nào ?
- Lòng tôi lại náo nức
- những kỉ niệm mơn man
- Lòng tôi lại t ng bừng rộn rã
? Nhận xét cách dùng từ để miêu tả cảm xúc của nhân vật
tôi ?
- Dùng một loạt từ láy để miê tả cảm xúc
? Những từ láy này đã giúp em hiểu rõ tâm trạng tôi đang có
tâm trạng nh thế nào ?
- Vừa diễn tả tâm trạng nhẹ nhàng lâng lâng , náo nức rộn rã
vừa làm sống dậy những kỉ niệm trong quá khứ hiện về thật
rõ nh đang diễn ra trong hiện tại
? Đọc thầm câu 2
? Để diễn tả cảm giác của mình tôi không chỉ kể , miêu tả
mà còn nêu rõ cảm xúc của mình qua hình ảnh từ ngữ nào
nữa ?
- Hình ảnh so sánh : Cảm giác trong sáng nh mấy cánh
hoa tơi mỉn cời giữa bầu trời quang đãng .
? Hình ảnh so sánh này giúp em cảm nhận tháy tôi có
cảm giác nh thế nào trong buổi tựu trờng đàu tiên?
- Cảm giác trong trẻo, tơi sáng .
? Để nêu rõ hoàn cảnh khơi nguồn cảm xúc nhà văn đã sử
dụng phơng thức biểu đạt nào ?
- Phơng thức tự sự , miêu tả , biểu cảm .
* Với cách kể rất tự nhiên và miêu tả cảnh thiên nhiên phù
hợp tơng đồng giữa quá khứ với hiện tại , cách dùng từ láy
để miêu tả tâm trạng và thể hiện cảm xúc bằng hình ảnh so
sánh cụ thể .
? Có ý nghĩa gì trong việc nêu khởi nguồn cảm xúc của nhân
vật tôi ?
- Làm sống dậy thật rõ , thật sâu sắc về buổi tựu trờng đầu
tiên trong đời của nhân vật tôi .
GV: Thanh Tịnh đã ghi lại thật đúng những cảm xúc thiêng
liêng sâu sắc của bao lứa tuổi học trò . Với phơng thức tự
sự , miêu tả , biểu cảm , những câu văn mở đầu này nh cánh
cửa nhẹ nhàng mở ra đa ngời đọc vào những tâm cảm trong
sáng nhất của lần đầu tiên đợc đi học .
*Chuyển : Nhân vật Tôi hồi tởng lại tâm trạng , cảm giác
của mình khi đi trên đờng theo mẹ lần đầu tiên đến trờng .
? Đọc thầm Buổi mai hôm ấy .ngọn núi
- Kỉ niệm buổi đầu tiên hiện về
với tâm cảm trong sáng , cảm
động .
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
? Trên đờng tới trờng , nhìn cảnh vật xung quanh nhân vật
tôi cảm thấy nh thế nào?
- Con đờng quen tự nhiên thấy lạ
- Cảnh vật đều thay đổi
- Lòng tôi có sự thay đổi lớn : Hôm nay tôi đi học .
? Vì sao Tôi lại có cảm giác ấy ?
- Vì vốn là một cậu bé quen thả diều . nô đùa ngoaì đồng
nay đi học . Đay quả là một sự thây đổi lớn đánh dấu bớc
ngoặt tuổi thơ .
*GV: Nhà văn đã diễn tả đúng tâm lí của con ngời
? Trong cảm giác ấy Tôi có cử chỉ , hành động ,lời nói nh
thế nào ?
- Cảm thấy mình trang trọng đứng đắn .
- Thấy mấy cậu nhỏ trạc tuổi : quần áo tơm tất , nhí nhảnh
gọi tên nhau , trao nhau sách vở thèm
- Hai quyển vở thấy nặng bặm tay ghì chặt
- Muốn thử sức mình , xin cầm thêm bút , thớc .
- ý nghĩ non nớt thơ ngây : Ngời thạo mới cầm nổi bút th-
ớc .
? Em có nhận xét gì về những cảm giác của tôi
- Những cảm giác thật ngây thơ , hồn nhiên vô t
? Vì sao Tôi lại có cảm giác ấy ?
- Lần đầu tiên đợc bớc vào thế giới mới lạ Tôi muốn
hoà mình vào thế giới học trò hông nhiên nhí nhảnh .
* Để diễn tả tâm trạng của mình nhân vật tôi dùng một loại
từ : thèm , bặm ,ghì ,xệch , chuí , muốn
? Những từ này thuộc loại từ gì ?
- Động từ chỉ hành động và tâm trạng .
? Những động từ này dùng để miêu tả giúp ta cảm nhận rõ
điều gì về nhân vật tôi
- những động từ này sử dụng đúng chỗ khiến ta hình dung
dễ dàng t thế và cử chỉ ngộ nghĩnh ngây thơ đáng yêu của
chú bé đang háo hức , hồi hộp bớc theo mẹ trên con đờng
dài và hẹp .
? ý nghĩ của tôi đợc diễn tả qua câu văn nào ?
- ý nghĩ ấy thoáng qua trên ngọn núi
? Câu văn sử dụng phéptu từ gì ?
? Phép so sánh ấy góp phần diễn tả tâm trạng nhân vật tôi ra
sao?
- So sánh sự vật hiện tợng cụ thể để làm sáng rõ cảm giác ,
tâm trạng trong sáng của nhân vật tôi .
* Bằng cách kể chuyện tự nhiên , cách dùng từ ngữ miêu tả
cụ thể và phép so sánh giúp em cảm nhận thấy nhân vật tôi
b, Tâm trạng cảm giác của
nhân vật tôi trên đ ờng tới tr ờng .
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
có tâm trạng nh thế nào khi trên đờng theo mẹ đến trờng lần
đàu tiên trong đời ?
D: Củng cố(1 ) : GV: với phơng thức miêu tả , biểu cảm đã
tạo nên chất thơ cho tác phẩm ., góp phần thể hiện rõ kỉ
niệm sâu sắc , cảm xúc về một tuổi thơ đáng yêu với cảm
giác ngây thơ trong trẻo tơi sáng với tình cảm xao xuyến
bâng khuâng về ngày tựu trờng đầu tiên trong đời của tác giả
. Thành công của Thanh Tịnh là diễn tả tâm trạng , cảm
gíaccủa mình thật đúng với tâm trạng của bao lớp học trò
chúng ta.
Tiết 2
A : ổn định lớp (1)
B: Bài mới :
GV: Từ những biến chuyển của đất trời cuối thu , từ hiện tại
nhà văn nhớ về quá khứ với kỉ niệm đẹp đẽ trong sáng thơ
ngây , hồi hộp bỡ ngỡ đầy háo hức ; đi hết con đờng làng
đến sân trờng cậu trò nhỏ có tâm trạng và cảm giác nh thế
nào . chúng ta cùng nhau tìm hiểu tiếp
? Đọc diễn cảm đoạn văn Trớc sân trờng /6 trong các lớp
/7
? Sân trờng đợc miêu tả có những gì ?
- Sân trờng : Dày đặc cả ngời
Ngời nào quần áo cũng sạch sẽ
Gơng mặt cũng vui tơi sáng sủa
? Nhìn khung cảnh ấy Tôi nghĩ đến mấy hôm trớc đi bẫy
chim qua trờng Tôi có cảm giác gì về trờng ?
- Trờng đối với tôi là một nơi xa lạ
- Trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng .
? Hôm nay đứng trên sân trờng tôi có cảm giác gì về trờng ?
- Trờng : Vừa xinh xắn , vừa oai nghiêm nh cái đình làng
Sân nó rộng , mình nó cao hơn những buổi tra hè
- Tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
? Em có nhận xét gì về cách nêu hình ảnh ngôi trờng qua
cảm giác của tôi , với hiai thời điểm trớc lần này ?
- Hình ảnh so sánh để khắc hoạ tâm trạng : Trớc thì thấy xa
lạ - hôm nay thì thấy xinh xắn, oai nghiêm , thấy rộng cao
và tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ .
? Vì sao lại có sự thây đổi đó ?
- Vì trớc đó cha đi học nên trờng trở nên xa lạ . Nay trở
thành học trò của trờng nên thấy trờng xinh xắn , oai nghiêm
, nên đâm ra lo sợ vẩn vơ .
? Em đánh giá gì về cách miêu tả sự chuyển đổi tâm trạng
- Tâm trạng và cảm giác tự
nhiên , ngây thơ trong sáng và
hồi hộp bỡ ngỡ đầy háo hức đợc
đến trờng .
2, Tr ớc sân tr ờng Mĩ Lí (20)
+ Đứng giữa sân trờng
- Quan sát ngôi trờng
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
của nhân vật ?
- Sự chuyển biến rất phù hợp với tâm lí trẻ thơ : nCảnh trờng
sừng sững to cao , ngời đông ăn mặc sạch sẽ , nét mặt tơi vui
- cậu trò nhỏ thấy mình nhỏ bé lo sợ là lẽ đơng nhiên .
? Từ vịêc quan sát ngôi trờng nhân vật tôi tập trung vào ai ?
- Những cậu trò nhỏ cũng nh tôi
- Mấy cậu trò nhỏ mới : + bỡ ngỡ đứng nép bên nghời
thân
+ chỉ dám nhìn một nửa , hay dám đi
từng bớc nhẹ
- Họ nh con chim con đứng bên bờ tổ , nhìn quãng trời
rộng muốn bay , nhng còn ngập ngừng e sợ
- Họ thèm vụng và ao ớc thầm đợc nh những học trò cũ để
khỏi rụt rè trong cảnh lạ .
? Khi miêu tả những cậu trò mới Tôi đã dùng phép tu từ gì
?
- So sánh
? Nhận xét về hình ảnh sóánh của tác giả khi viết về những
trò mới ?
- Hình ảnh so sánh tinh tế vừa nói đợc tâm trạng thấy trờng
vừa lạ , vừa rất gần gũi ấm áp thân thơng , vừa gợi cho ngời
đọc một liên tởng về một thời tuổi nhỏ đứng giữa mái trờng
thân yêu .Mái trờng nh cái tổ ấm , mỗi học trò ngây thơ
hông nhiên nh cánh chim đầy khát vọng và biết bao bồi hồi
lo lắng với chân trời kiến thức rộng mở ra trớc mắt .
* Khi nghe tiếng trồng trờng
? Tâm trạng của Tôi và các cậu học trò nhỏ đợc miêu tả
nh thế nào ?
- Hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi
- Cảm thấy mình chơ vơ
- những cậu bé vụng về lúng túng nh cả tôi
- Không đi không đứng lại hai chân các cậu cứ dềnh
dàng mãi co lên một chân duỗi mạnh
- Toàn thân : đang run lên theo nhịp bớc rộn ràng .
? Hãy hình dung miêu tả lại cảnh các cậu trò nhỏ xếp hàng
vào lớp?
GV: Các cậu trò nhỏ thấy tiếng trống trờng vang dội , nhanh
gấp , giục giã . Dờng nh tiếng nhịp tim thình thịch hồi hộp
cũng vang lên theo tiếng trống trờng .
? Theo dõi : Ông đốc chút nào hết
? Dựa vào chú thích cho biết ông đốc ở đây là từ loại gì ?
lớp 3 và lớp 5 ở đây có giống lớp 3 và lớp 5 ngày nay không
?
- Thấy trờng xinh xắn đáng yêu
và đâm ra lo sợ vẩn vơ
+ Quan sát những cậu trò nhỏ
- Tôi cảm thấy trờng vừa lạ vừa
gần gũi , vừa ấm áp thân thơng .
+Khi nghe thấy tiếng trống tr-
ờng xếp hàng vào lớp : lúng
túng , ngỡ ngàng
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
- ông đốc là ông hiệu trởng thầy hiệu trởng
- Lớp 3và 5 các lớp bậc tiểu học .Theo hệ thống giáo dục tr-
ớc cách mạng tháng tám thì lớp 5 là lớp nhất , lớp 4 là lớp
nhì
? Khi nghe ông đốc hiền từ và nghiêm trang gọi danh sách
học sinh vào lớp Tôi có tâm trạng gì ?
- Cảm thấy quả tim nh ngừng đập
- Quên cả mẹ đứng sau
- Nghe gọi tên giật mình lúng túng
- Đợc mọi ngời chú ý , đã lúng túng càng lúng túng hơn .
? Đó là tâm trạng nh thế nào ?
- Tâm trạng hồi hộp , bồn chồn , lúng túng của một chú bé
rời vòng tay mẹ bớc vào lớp học .
? Nhà văn đã dùng những từ loại nào trong đoạn văn để
miêu tả tâm trạng nhân vật tôi ? từ nào đợc sử dụng
nhiều ?
- Động tg : ngập ngừng e sợ rụt rè lúng túng
dềnh dàng run run . Những từ đó trong đoạn văn này
thuộc cùng trờng nghĩa - trờng từ vựng ta sẽ học ở tiết sau .
- Trong đó từ lúng túng đợc lặp lại 4 lần
*GV: Đây là từ có ý nghĩa khái quát ,nhà văn sử dụng chính
xác để diễn tả nhiều tâm trạng , miêu tả chân thực cử chỉ
ánh mắt , ý nghĩ cảm giác hồn nhiên , trong sáng của cậu
học trò nhỏ khi rời vòng tay mẹ , bớc vào một thế giới mới
lạ - Ta hiểu thêm sâu hơn nỗi lòng nhân vật và tài kể chuyện
của tác giả .
? Đỉnh cao của tâm trạng lúng túng là hành động gì?
- Một cậu ôm mặt khóc , tôi díu đầu vào lòng mẹ nức nở
khóc , đám học trò mới thút thít .
? Vì sao tôi và các cậu trò nhỏ mới lại khóc khi vào lớp ?
-học sinh thảo luận
- Vì lo sợ phải xa vòng tay mẹ bớc vào thế giới mới lạ
- Vì tiếc nuối những ngày chơi đùa tự do thoải mái
- Tiếng khóc là phản ứng dây chuyền hết sức tự nhiên.
GV: Miêu tả cụ thể 3 dạng khóc , thêm một vài lần nữa thể
hiện ngòi bút văn xuôi Thanh Tịnh truyền cảm , trữ tình ,
thấu hiểu lòng ngời biết bao.
? Tại sao Tôi lại cảm thấy Cha lần nào xa mẹ nh lần
này khi bớc vào lớp dù trớc đó Tôi xa mẹ cả ngày đi chơi
với các bạn ?
- Vì xung quanh : trờng , lớp, bạn bè , thầy giáo đều mới
lạ ,nên cảm thấy lẻ loi , cảm thấy xa nhà , xa mẹ là tất yếu
? Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ thơ của nhà văn ?
- Nhà văn ghi lại thật sống động , chân thực cảm động
+Khi nghe đọc tên mình : hồi
hộp
- Tâm trạng lo lắng , hồi hộp ,
lúng túng.
- Tâm trạng ngỡ ngàng , xúc
động
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
những rung động , những biến thái tâm lí cuỉa trò nhỏ lần
đầu tiên đến trờng học . Đó là tâm trạng ngỡ ngàng , cảm
giác mới lạ nảy nở trong lòng đầy xáo động .
GV: Thanh Tịnh sống lại những kỉ niệm của chính mình ,
giãi bày tuổi thơ của mình và của bao ngời
Chuyển
? Đọc Một mùi hơng lạ /8 .hết
? bớc vào chỗ ngồi tôi có tâm trạng cảm giác gì ?
- Cảm nhận đợc mùi hơng lạ xông lên trong lớp , cái gì cũng
thấy lạ và hay hay
- Lạm nhận chỗ ngồi là một vật riêng của mình
- nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên cạnh tôi không cảm thấy
xa lạ
? So sánh hai tâm trạng của Tôi ở đầu và cuối văn bản
- Trên đờng tới trờng : Con đờng quen - xa lạ
- Vào lớp : Bạn lạ - thân thuộc quyến luyến
? Em thấy có gì mâu thuẫn không ? Vì sao?
- Không có gì mâu thuẫn . Vì đợc ông đốc hiền từ khuyên
nhủ , đợc thầy giáo trẻ tơi cời đón nhận . Mọi ngời , vật trở
nên gần gũi thân thơng quyến luyến
? Nhìn con chim liệng đứng bên cửa sổ ,hót mấy tiếng rụt rè
vỗ cánh bay cao tôi có tâm trạng nh thế nào ?
- Thèm thuồng nhìn theo cánh chim .
? Tại sao tôi có tâm trạng ấy ? Hình ảnh con chim có ý
nghĩa gì ?
- Hình ảnh con gợi đến những ngày chơi bời tự do . Hình
ảnh này báo hiệu những ngày ấy đã kết thúc Bắt đầu một
giai đoạn mới
*GV: Tiếng phâna của thầy đa tôi về cảnh thật và Tôi
vonghf tay lên bàn nhìn chăm chú thầy viết và lầm nhẩm
đánh vần đọc : Tôi đi học
? Dòng chữ này kết thúc có ý nghĩa gì ?
- Cách kết thúc thật tự nhiên, bất ngờ . Đây là bài học đầu
tiên trong đời . Dòng chữ mở ra một thế giới mới cho thơ
ngày đầu tiên đến trờng .
GV: Dòng chc thể hiện chủ đề của truyện
D: Củng cố :
? Truyện ngắn này có sự kết giữa các loại văn bản nào ?
- Miêu tả , tự sự , biểu cảm
GV: Truyện ngắn này không có cốt truyện mà chủ yếu là
cảm xúc , tâm sự của nhân vật , tất cả đợc miêu tả bằng ngòi
bút tinh tế , sâu sắc làm rung động lòng ngời
? Những hình hảnh thiên nhiên thu về trong truyện có vai trò
gì ?
3, Giờ học đầu tiên (15)
- Tâm trạng bâng khuâng ; nhớ
tiếc những ngày đã qua , háo
hức chờ đợi những ngày sắp đợc
học .
III Tổng kết (4 )
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
- tất cả làm nền cái không khí rất riêng hợp với thời
điểm khai trờng .
? Chất thơ của truyện đợc thể hiện ở truyện qua những yếu
tố nào ?
Học sinh hoạt động nhóm
GV: tóm tắt
- Chất thơ đợc tạo nên bởi tình huống truyện không cốt
truyện
- Chất thơ ngọt ngào ,mơn man , buồn buồn bởi có sự đồng
cảm : Ai cũng có buổi đến trờng đâù tiên rụt rè , bỡ ngỡ
hoáo hức , lo lắng
- Chất thơ đợc tảo bởi tình cảm ấm áp trìu mến dành cho
trẻ , từ hình ảnh thiên nhiên đẹp nên thơ , từ hình ảnh so
sánh khi páht bieeủ cảm nghĩ , từ giọng van nhẹ nhàng trong
sáng lay động lòng ngời .
? Truyện gợi cho em những suy nghĩ gì về thời thơ ấu ?-
- Những kỉ niệm thời thơ ấu , nhất là ngày đầu đến tr-
ờng lu giữ bền lâu trong kí ức con ngời .
GV: Đó là nội dung cần ghi nhớ
? Đọc nghi nhớ SGK
Gợi ý : Cảm xúc của nhân vật tôi đợc thể hiện theo trình tự
nào ?
? Dòng cảm xúc đợc khơi nguồn và diễn ra nh thế nào ?
? Đó l;à dòng cảm xúc nh thế nào ?
? Dòng cảm xúc của nhân vật Tôi đợc diễn tả bằng những
phơng thức nào ?
? Dòng cảm xúc ấy gợi em nhớ về kỉ niệm về ngày đầu tiên
đến trờng nh thế nào ?
E: H ớng dẫn về nhà :Học thuộc phần ghi nhớ
Phân tích để làm nổi bật rõ cảm xúc tha thiết trong trẻo của
nhân vật tôi trong truyện ngắn Tôi đi học
* Rút kinh nghiệm
* Ghi nhớ :SGK
IV Luyện tập (5 )
1, Phát biểu cảm nghĩ của em
về dòng cảm xúc của nhân vật
Tôi trong truyện ngắn Tôi
đi học
2, Viết bài văn ngắn ghi lại cảm
xúc của em trong buổi đến tr-
ờng đầu tiên của mình nh thế
nào ?
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
Tiết 3
Ngày soạn : 25/8 Ngày dạy :
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
I Mục đích yêu cầu
- học sinh hiểu rõ :
+ Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ .
+ Rèn luyện t duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng .
+ Giáo dục ý thức học tập bộ môn , yêu thíc tìm hiểu nghĩa của từ ngữ trong Tiếng Việt .
II Chuẩn bị :
GV: Nghiên cứu soạn bài , bảng phụ ghi các ví dụ , bài tập
HS: Chuẩn bị bài theo sự hớng dẫn của thầy
III Tiến trình lên lớp
1, ổ n định lớp (1)
2, Kiểm tra bài cũ : (kiểm tra sĩ số )
3, Bài mới
Giới thiệu bài :
ở lớp 7 ta đợc học về từ với những mối quan hệ nào về ý nghĩa ? Từ đồng âm từ trái nghĩa
? ? Thế nào là từ đồng nghĩa , từ trái nghĩa ? Cho ví dụ ?
? Nhận xét mối quan hệ ngữ nghĩa giữa từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa
- Các từ đồng nghĩa có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể
- Các từ trái nghĩa có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
Hôm nay ta xét đến mối quan hệ bao hàm của các từ qua bài cấp độ khái quát của
nghĩa từ ngữ
GV: Đa bảng phụ học sinh quan sát sơ đồ
Khi học về môn sinh học ta thấy : Động vật nói chung có
các loài nhỏ hơn là Thú , Chim , cá trong lớp thú có nhiều
loài : Loài voi , loài khỉ . loài hơu Trong lớp cá có nhiều
loài : Cá rô , cá thu , cá mè
? Nghĩa của từ động vật rộng hay hẹp hơn so với nghĩa
của từ voi , hơu ?
? Nghĩa cuả từ chim rộng hay hẹp so với nghĩa của từ tu
I Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ
nghĩa hẹp (20)
1:Ví dụ
==================================================================
Thú
Chim
Voi hươu
Tuhú Sáo
Cá rô Cá thu
Động vật
Cá
Giáo án ngữ văn
==================================================================
hú , sáo
? Nghĩa cuả từ cá rộng hay hẹp hơn so với nghĩa của từ
cá rô , cá thu
? Nghĩa của từ thú , chim ,cá rộng hơn nghĩa của từ nào ?
hẹp hơn so với nghĩa của từ nào?
Từ đó em có nhận xét gì về phạm vi nghĩa của từ ngữ ?
GV: Nghĩa của từ động vật rộng hơn so với nghĩa của từ
thú , chim cá .
Nghĩa của từ thú rộng hơn so với nghĩa của voi và hơu
Nghĩa của từ chim rộng hơn so với nghĩa của từ tu hú ,
sáo .
Nghĩa của từ cá rộng hơn so với nghĩa của từ cá thu , cá
chim .
? Em hiểu thế nào là một từ đợc coi là có nghĩa rộng ?
GV: Những từ cá rô , cá thu đợc bao hàm trong phạm vi
nghiã của từ cá
Những từ tu hú , sáo đợc bao hàm trong nghĩa của từ
chim
Những từ voi , hơu đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của
từ thú
Những từ thú , chim , cá đợc bao hàm nghĩa trong phạm vi
nghĩa của từ động vật
? Em hiêủ một từ ngữ đợc coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi
nghĩa của từ ngữ đó nh thế nào ?
*GV: Nghĩa của từ thú , chim ,cá rộng hơn so vơí nghĩa của
nào , hẹp hơn so với từ ngữ nào ?
? Đọc phần ghi nhớ ?
? Đọc và nêu yêu cầu bài tập1 ?
Gọi 2 học sinh lên bảng
a,
2: Kết luận
+ Nghĩa của một từ có thể
rộng hơn (khái quát hơn) hoặc
hẹp hơn (ítd khái quát hơn)
nghĩa của từ ngữ khác .
+ Một từ ngữ đợc coi là có
nghiã rộng khi phạm vi nghĩa
của từ ngữ đó bao hàm phạm vi
nghĩa của một số từ ngữ khác .
+ Một từ đợc coi là nghĩa
hẹp khi phạm vi nghĩa của từ
ngữ đó đợc bao hàm trong phạm
vi nghĩa của từ ngữ khác .
+ Một từ ngữ có nghĩa
rộng hơn đối với những từ ngữ
này , đồng thời có thể có nghĩa
hẹp hơn so với một từ ngữ khác
II Luyện tập (25 )
Bài tập 1: Lập sơ đồ thể hiện
cấp độ khái quát của nghĩa từ
ngữ trong nhóm từ ngữ ( theo
mẫu sơ đồ trong bài học )
==================================================================
Y phục
Quần
áo
Quần đùi Quần dài áo dài áo sơ mi
Giáo án ngữ văn
==================================================================
? Cho biết bài tập yêu cầu ta làm gì ?
Giáo viên chia đội chơi và nêu yêu cầu đội chơi : Tìm từ
thuộc phạm vi nghĩa rộng tìm những từ có phạm vi nghĩa
hẹp đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa rộng .
Đội 1 Đội 2
A, Xe cộ : Xe đạp , xe máy c, Ngời: họ hàng ( Cô, dì ,
, xe xích lô chú , bác )
b, Kim loại : Thép , đồng d, Hoa quả : Cam , chanh
, thiếc
E: Hớng dẫn học bài :- Học bài
- Làm hết bài tập 5
* Rút kinh nghiệm :
Bài tập 2/11
a, Chất đốt : Xăng , dầu hoả ,
khí ga , ma dút , than .
b, Nghệ thuật : hội hoạ , âm
nhạc , văn học , điêu khắc .
c, Món ăn : canh .nem , rau
xào , thịt luộc , tôm rang ,
d, Nhìn : Liếc, ngắm , nhòm,
ngó.
e, Đánh : Đấm đá , bịch, thịu ,
tát .
Bài tập 3/11
a, Thuốc lào ? Vì sao ? ( Vì
không thuộc thuốc chữa bệnh )
b, Thủ quỹ ? Vì sao ? Vì không
phải là ngời dạy học .
c, Bút điện ? Vì sao? Vì không
phải là bút để viết .
d, Hoa tai ? Vì sao ? Vì không
phải là loài hoa trong tự nhiên .
Bài tập 4 : Bài tập trò chơi
tiếp sức
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
Tiết4
Ngày soạn : 25/8 Ngày dạy :
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
I Mục đích
- Giúp học sinh nắm đợc chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản .
- Biết viết một số văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề , biết xác định và duy trì đối tợng
trình bày , lựa chọn , sắp xếp các phần văn bản sao cho tập trung nêu bật ý kiến , cảm xúc của
mình .
- Giáo dục ý thức trau dồi kiến thức để làm bài tập làm văn .
II Chuẩn bị :
- Thầy : Nghiên cứu soạn bài, tìm các ví dụ mẫu để phân tích, dùng bảng phụ ghi các ví dụ ,
dẫn chứng
- Trò : Đọc bài trớc khi đến lớp
III Tiến trình lên lớp
1, ổn định lớp (1)
2, Kiểm tra bài cũ :
3, Bài mới : Giới thiệu bài :
- Văn bản là gì ?
Văn bản là một thể hoàn chỉnh về hình thức , trọn vẹn về nội dung , thống nhất về cấu trúc và
độc lập về giao tiếp . Văn bản đợc hình thành bởi nhiều yếu tố , một trong những yếu tố quan
trọng là chủ đề . Vậy chủ đề của văn bản là gì ? Nội dung và hình thức , đặc điểm của nó nh thế
nào ta nghiên cứu bài học ngày hôm nay (GV ghi tên bài lên bảng)
? Qua việc tìm hiểu văn bản Tôi đi học đối tợng trong
văn bản là ai ?
- Đối tợng là nhân vật Tôi tác giả
? Vấn đề chính mà văn bản biểu đạt là gì ?
- Đó là kỉ niệm về cảm xúc của Tôi ngày đầu tiên đi học
thời thơ ấu
*GV: Những nội dung trên chính lad chủ đề của văn bản
Tôi đi học
? Hãy nêu ngắn gọn chủ đề của văn bản này ?
- Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra , đó là những hồi
ức của nhân vật tôi về những ngày tựu trờng đầu tiên trong
đời . Đó chính là những kỉ niệm sâu sắc đầy xúc động .
? Từ việc iimfhiểu trên hãy cho biết chủ đề của văn bản là
gì ?
GV: Chủ đề của văn bản là vấn đề chủ yếu , t tởng xuyên
suốt văn bản
* Bài tập củng cố : GV: Đa bảng phụ có bài ca dao
Cây khô cha dễ mọc chồi
I Chủ đề của văn bản (10 )
- Chủ đề là đối tợng và vấn đề
chính mà văn bản biểu đạt.
==================================================================
Giáo án ngữ văn
==================================================================
Bác mẹ cha dễ ở đời với ta
Non xanh bao tuổi mà gì
Bởi vì sơng tuyết hoá ra bạc đầu
? Đối tợng văn bản trên đề cập đến là gì ?
- Đối tợng mà bài ca dao đề cập đến là các bậc sinh thành
ra ta .
? Vấn đề chính mà văn bản trên biểu đạt là gì ?
- Vấn đề chính mà văn bản biểu đạt là : Các bậc sinh thành
ra ta đã có công nuôi dỡng , dạy bảo ta nên ngời nhng
không thể ở với ta mãi mãi . Là phận con cháu phải sống
sao cho xứng đáng với công lao to lớn đó.
? Để tái hiện lại những kỉ niệm về ngày đầuđi học , tác giả
đã đặt tên cho văn bản là gì ?
- Nhan đề Tôi đi học
? Nhan đề này giúp ta hiểu gì khi đọc văn bản ?
- Giúp ta hiểu ngay nội dung văn bản nói về chuyện đi
học .
? Chỉ ra các từ ngữ , các câu trong văn bản nhằm làm nổi
rõ nhan đề của văn bản ?
Các nhóm thảo luận , đại diện các nhóm trả lời
- Các từ ngữ : tôi , lần đầu tiên đến trờng , đi học , hai
quyển vở mới
- Các câu : Hôm nay tôi đi học .
Hàng năm cứ vào cuối thu , lòng tôi laị náo nức
những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng .
Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng
ấy
*GV: Nh vậy từ việc sử dụng các từ ngữ đến các câu trong
văn bản đều xoay quanh những kỉ niệm về ngày đầu tiên đi
học . Đó chính là tính thống nhất về chủ đề của văn bản .
? Khi nào văn bản đợc coi là có tính thống nhất về chủ đề ?
* Bài tập củng cố : Bảng phụ có ghi hai văn bản Chia
lớp thành 4 nhóm hoạt động
A, Thơng thay thân phận con rùa
Lên đình đội hạc , xuống chùa đội bia .
B, Thơng thay thân phận con rùa
Kiếm ăn đợc mấy phải nằm nhả tơ.
? Nhận xét về tính thống nhất về chủ đề của hai văn bản
trên ?
Nhóm 1,2 cho ý kiến nhóm 3,4 nhận xét
- Văn bản a có tính thống nhất về chủ đề vì các câu các chữ
đều tập trung làm nổi rõ thân phận con rùa là thân phận
của ngời nông dân trong xã hội cũ .
- Văn bản b không có tính thống nhất về chủ đề vì câu 1
II Tính thống nhất của chủ đề
văn bản (15 )
- Văn bản có tính thống nhất về
chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã
xác định , không xa rời hay lạc
sang chủ đề khác .
==================================================================
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét