219916

lãi suất thực tế là 6% một năm thì nay những người có tiền cho vay sẽ điều
chỉnh mức lãi suất này lên tới 16% một năm. Công nhân viên chức sẽ được
tăng lương lên 10% một năm Vậy là một cuộc lạm phát cân bằng và có dự
đoán trước đã không gây ra một tác hại nào đối với sản lượng thực tế, hiệu
quả hoặc phân phối thu nhập.
Trên thực tế hiếm có thể xảy ra một cuộc lạm phát như vậy, vì khi một
khối lượng tiền tệ được ném thêm vào lưu thông, già cả mọi hàng hoá không
vì thế mà tăng ngay, và nếu lạm phát chưa sang giai đoạn phi mẫ thí mức gia
tăng mức đầu thường là thấp hơn mức tăng khồi lượng tiền tệ, do vậy nhà
nước đã có lợi về thu nhập và ngay khi mức giá cả tăng lên ngang hoặc cao
hơn mức tăng của khối lượng tiền tệ thì nhà nước vẫn có lợi vì giá trị tiền tệ
của những người cho nhà nước vay tiền đã giảm đi. Chỉ đến khi toàn bộ giá
cả kể cả lãi suất và tiền lương đều tăng theo mức lạm phát thu thu nhập của
nhập của nhà nước mới cân bằng trên một mặt bằng giá cả mới. Hơn nữa
trong thực tế rất khó dự báo được một chỉ số lạm phát ổn định, vì có khá
nhiều yếu tố làm giá cả tăng vọt như: giá dầu mỏ đã tăng trong những
năm70, hay trong sự kiện chiến tranh vùng vịnh.
Song có thể thấy một loại lạm phá vừa phải được điều tiết đã xuất hiện
ở một số nươc có nền kinh tế thị trường. Loại lạm phát này có đặc trưng là
mức độ lạm phát không lớn và ổn định, không tăng đột biến và nhà nước có
thể điều tiết nó, tăng, giảm tuỳ theo các điều kiện cụ thể sao cho nó không
gây ra các tác hại đáng kể cho nền kinh tế. Loại lạm phát này chỉ có thể xuất
hiện ở những quốc gia mà ở đó bộ máy nhà nước đủ mạnh để kiềm chế tốc
độ lạm phát khi cần. Sức mạnh cuả nhà thể hiện ở chỗ có đủ hiểu biết về lạm
phát và các công cụ chống lạm phát( mà ngày nay đã có khá nhiều tài liệu
nói đến), đồng thời phải có đủ ý chí và quyết tâm sử dụng các công cụ đó và
giải quyết các hậu quả của nó. Trong những năm 80 ta đã thấy không ít quốc
gia TBCN phát triển ở phương Tây đã làm được điều đó. Mức lạm phát mà
họ duy trì được vào khoảng từ 3-6% một năm. Mức lạm phát này được xem
như một chỉ số cộng thêm vào mức tăng lương thực tế, lãi suất thực tế mức
tăng tổng sản phẩm xã hội thực tế.
Paul A. Samuelson còn nói tới một loại lạm phát không cân bằng và
không dự đoán trước. Sự không cân bằng sảy ra là vì giá cả hàng hoá tăng
không đều nhau và tăng vượt mức tiền lương.
5
Thứ hai, tiền tệ và thuế là hai công cụ quan trọng nhất để nhà nước điều
tiết nền kinh tế đã bị vô hiệu hoá, vì tiền mất giá nên không ai tin vào đồng
tiền nữa các biểu thuế không thể điều chỉnh kịp với mức độ tăng bất ngờ cua
lạm phát và do vậy tác dụng đieu chỉnh của thuế bị hạn chế ngay cả trong
trường hợp nhà nước có thể “chỉ số hoá” luật thuế thích hợp mức lạm phát
thì tác dụng điều chỉnh của thuế cũng bị hạn chế.
Thứ ba, phân phối lại thu nhập làm cho một số người nắm giữ các hàng
hoá có giá cả tăng đột biến giầu lên một cách nhanh chóng và những người
có các hàng hoá mà giá của chúng không tăng hoặc tăng chậm, và những
người giữ tiền bị nghèo đi.
Thứ tư, kích thích tâm lý đầu cơ tích trữ hàng hoá, bất động sản và vàng
bạc gây ra tình trạng khan hiếm hàng hoá không bình thường và lãng phí.
Thứ năm, xuyên tạc, bóp méo các yếu tố của thi trường, làm cho các
điều kiện của thị trường bị biến dạng hầu hết các thông tin kinh tế đều thể
hiện trên giá cả hàng hoá, giá cả tiền tệ( lãi suất), giá cả lao động một khi
những giá cẩ náy tăng hay giảm đột biến và liên tục thì những yếu tố của thị
trường không thể tránh khỏi bị thổi phồng hoặc bóp méo.
Do những tác hại nêu trên, loại lạm phát không cân bằng và không dự
đoán trước về cơ bản là có hại cho hoạt động của thi trường.
6
CHƯƠNG II
LẠM PHÁT Ở VIỆT NAM -
THỰC TRẠNG VÀ ĐẶC TRƯNG
I. LẠM PHÁT VIỆT NAM NHỮNG NĂM 1981- 1988
Lạm phát ở Việt Nam đã có từ lâu song ở đây chúng tôi muốn nói đến
thời kỳ 1981-1988 trong thời kỳ 1976-1980, lạm phát ở Việt Nam “ ngầm”,
nghĩa là tuy chỉ số giá cả do nhà nước ấn định tăng không nhiều, nhưng chỉ
số giá cả ở thị trường tự do tăng khá cao, mức tăng giá cả đã vượt xa mức
tăng giá trị tổng sản lượng, cũng như thu nhập quốc dân: trong thời gian
1976-1980, giá trị trị tổng sản lượng tính theo giá năm 1982 đã tăng 5. 8%,
thu nhập quốc dân sản xuất đã tăng 1, 5%, nhưng mức giá trị đã tăng 2, 62
lần:
1 - Thực trạng:
Bước vào những năm 80, lạm phát đã bột phát “công khai”, và trở thành
lạm phát phi mã với mức tăng giá 3 chữ số.
Chỉ số bán lẻ (năm trước =100)
Thi trường nhà nước kiểm soát là thị trường mà các giá cả do nhà nước
qui định.
Lạm phát ở Việt Nam đã ở mức phi mã, năm cao nhất đã đạt tới chỉ số
tăng giá 557% vượt qua mức lạm phát phi mã. Song những biểu hiện và tác
hại của nó không kém gì siêu lạm phát.
Thứ nhất, qua bảng trên ta thấy từ năm 1981-1988 chỉ số tăng giá đều
trên 100% một năm; những năm đầu 80 mức tăng này là trên 200%, đến năm
1983và 1984 đã giảm xuống, nhưng từ năm 1986 đã tăng vọt tới mức cao
nhất 557%, sau đó có giảm; như vậy là mức lạm phát cao và không ổn định.
Thứ hai, tốc độ lưu thông tiền tệ tăng nhanh vì dân chúng không ai
muốn giữ tiền, người ta bán song hàng phải mua ngay hàng khác, hoặc vàng
7
hoặc đô la, không ai dám giữ tiền lâu trong tay, vì tốc độ mất giá của nó quá
nhanh. Song ở Việt Nam vòng quay của đồng tiền qua ngân hàng nhà nước
lại không tăng lên mà giảm đi, vì cơ chế hoạt động của ngân hàng quá kém
không đáp ứng được nhu cầu gửi và rút tiền của các chủ kinh doanh và dân
cư.
Thứ ba, tiền lương thực tế của dân cư bị giảm mạnh, ở Việt Nam trước
năm 1988, hầu hết các giá cả do nhà nước qui định. Trong những năm 80
nhà nước đã nhiều lần tăng giá. Trước năm 1985, mức tăng giá do nhà nước
qui định không lớn, tuy mức tăng giá ở thị trường tự do cao hơn nên nhà
nước đã không bù giá vào lương, tiền lương thực tế đã giảm xuống. Từ năm
1986 nhà nước đã bù giá vào lương ngay sau khi tăng giá.
Nhưng tiền lương thực tế vẫn giảm mạnh vì nhà nước đã không khống
chế được thị trường tự do. Giá nhà nước tăng một lần thì giá thị trường tự do
tăng 1, 5 lần. Nhà nước lại không cung cấp đủ hàng cho dân cư theo giá nhà
nước, nên mọi người phải mua hàng ngoài thị trường tự do với giá cao hơn,
mặt khác những người được nhà nước bù giá chỉ là những người làm trong
khu vực nhà nước còn số đông dân cư thì không được bù giá như vậy.
Thứ tư những người gửi tiền và có tiền cho vay đều bị tước đoạt, vì
mức lãi suất so với lạm phát.
Thứ năm, các yếu tố của thị trường Việt Nam bị thổi phồng và bóp
méo. Do giá cả nhà nước định đã không phải là giá cả thị trường, luôn thấp
hơn giá cả thị trường tự do, và lại tăng theo từng chu kỳ, nên đã khuyến
khích xu hướng đầu cơ và tích trữ hàng hoá kiếm lợi. Các xí nghiệp đã tìm
mọi cách để dự trữ vật tư, không cần kinh doanh cũng có lợi. Dân chúng
phải dự trữ nhu yếu phẩm. Tình trạng khan hiếm hàng hoá, khan hiếm vốn
được phóng đại, các nhu cầu giả tạo tăng lên, bức trang thực của nền kinh tế
bị xuyên tạc, lãi giả, lỗ thật.
Những biểu hiện trên đây của lạm phát Việt Nam tuy mới trong giai
doạn phi mã, nhưng cũng đã gần như đầy đủ các nét chung của giai đoạn
siêu lạm phát.
Một điều đáng chú ý là trước năm 1988, nhà nước đã áp dụng nhiều
biện pháp, nghị quyết chống lạm phát, nhưng vẫn không kiềm chế và kiểm
soát được lạm phát. Chỉ số giảm phát vẫn tăng giảm thất thường ngoài dự
tính của nhà nước.
8
2 - Những đặc trưng chủ yếu của lạm phát thời kỳ này.
Lạm phát ở Việt Nam cũng có những biểu hiện chung giống các nước
khác trên thế giới: như chỉ số giá cả nói chung tăng phổ biến, do vậy giá trị
của đồng tiền giảm. Song lạm phát ở Việt Nam có những đặc điểm riêng
do những điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội cụ thể của Việt Nam qui
định.
Lạm phát của một nền kinh tế kém phát triển trong đó khu vực kinh tế
nhf nước giữ địa vị thống trị.
Nền kinh tế Việt Nam kém phát triển vào bậc nhất trên thế giới tình
trạng kém phát triển này thể hiện ở một chỉ tiêu tính bình quân đầu người sau
đây.
Tuy khu vực nhà nước chiếm phần lớn số vốn có định và chất sám trong
nước, nhưng lại chỉ có thể làm ra từ 30 đến 37% tổng sản phảm xã hội trong
suốt những năm 80. Một điều đặc biệt quan trọng đáng chú ý là các xí nghiệp
quốc doanh nhìn chung đã nộp ngân sách nhà nước một số tiền thấp rất xa so
với số tiền mà ngân sách nhà nước đã phải bao cấp cho nó qua các kênh bù
lỗ, bù giá, bù cho việc cấp phát tín dụng với lãi suất thấp, bù cho việc bán
hàng nhập khẩu với giá rẻ v. v Có năm số tiền mà ngân sách nhà nước phải
bao cấp đã lớn gấp ba lần số tiền mà khu vực quốc doanh nộp vào ngân sách
nhà nước. Tình trạng lãi giả lỗ thựclà khá phổ biến nếu so sánh với khu vực
kinh doanh tư nhân thí sự kém cỏi về hiệu quả lại càng rõ. Báo nhân dân
ngày 12-11-1988 cũng đã đưa ra một sự so sánh khá lý thú: Tại trung tâm
thương nghiệp Đà Nẵng, nếu cùng chiếm một diện tích kinh doanh như nhau,
nhưng thương nghiệp quốc doanh chỉ nộp ngân sách nhà nước 11 triệu trong
quí một, trong khi đó thương nghiệp tư nhân đã nộp cho ngân sách 351 triệu
đồng.
Vậy là đáng lẽ khu vực kinh tế nhà nước phải là nguồn thu chủ yếu của
ngân sách, thì trong những năm 80, ngược lại nó đòi hỏi ngân sách nhà nước
quá lớn. Sự phân tích trên cho thấy là khu vực kinh tế nhà nước ở Việt Nam
chiếm một tỷ trọng lớn nhất về tài sản cố định, lao động lành nghề và chất
xám, nhưng lại làm ăn kém hiệu quả nhất, hàng năm đòi hỏi ngân sách nhà
nước bao cấp lớn nhất, khu vức kinh tế tập thể cũng vậy; chỉ có khu vực tư
nhân làm ăn có hiệu quả, nhưng lại chiếm một tỷ trọng nhỏ trong nền kinh
tế. Nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước trông chờ từ khu vực kinh tế
9
nhà nước và kinh tế tập thể, nhưng các khu vực này trên thực tế đã không
đóng góp gì cho ngân sách nhà nước nếu so với phần nhà nước phải bao cấp.
Hơn nữa các khu vực này lại luôn luôn đòi hỏi ngân sách nhà nước phải ưu
đãi và bao cấp cho họ, vì họ là của nhà nước, của tập thể, của “XHCN” Đó
là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới lạm phát và một khi lạm phát bùng nổ, đã
làm cho thị trường rối loạn, lời lỗ khó xác định, các hướng kinh doanh có
hiệu quả và không có hiệu quả lẫn lộn. Trong tình trạng đó, các đơn vị kinh
doanh phải đẩy mạnh các hoạt động đầu cơ ăn chênh lệch giá có lợi hơn là
tìm hướng kinh doanh có hiệu quả. Sự giảm sút hiệu quả kinh doanh càng
nghiêm trọng hơn và do vậy lạm phát lại càng cao hơn. Cái vòng soay hiệu
quả giảm sút dẫn đến thu không đủ chi và lạm phát, rồi lạm phát lại làm cho
hiệu quả giảm sút cứ thế quay, thật nguy hiểm.
Lạm phát của một nền kinh tế mà độc quyền nhà nước có vị trí thống trị
trên mọi lĩnh vực, cơ chế quan liêu mệnh lệnh, bao cấp nặng nề.
Như chúng ta đã biết, tronh một nền kinh té thị trường cạnh tranh phát
triển tất dẫn đến tình trạng độc quyền và độc quyền khi mới xuất hiện có
những ý nghĩa tiến bộ như: để giành lấy vị trí độc quyền, các công ty phải cải
tiến lao động áp dụng tiến bộ kỹ thuật, tập trung các nguồn lực Nhưng khi
đã giữ được trí độc quyền rồi, thì các công ty này lại tìm cách duy trì vị trí
của mình bằng cách bóp chết các địch thủ và ít chú ý đến việc cải tiến quản
lý kỹ thuật, chính điều này đã dẫn đến suy thoái và khủng hoảng. Ở Việt
Nam nhiều nghành đã hợp nhất tất cả các xí nghiệp lại thành một doanh
nghiệp duy nhất và trong các lĩnh vực này không thể còn tồn tại một sự cạnh
tranh nào. Cùng với chế độ độc quyền nhà nước, cơ chế mệnh lệnh quan liêu
bao cấp đã ngự trị bền vững và bám rễ sâu chắc vào bộ máy kinh tế nhà nước
Việt Nam, các cơ sở kinh tế một thời làm gì cũng phải xin lệnh cấp trên. Sản
suất cái gì, mẫu mã gì, bán ở đâu, do ai cung cấp vật tư, thiết bị, được tuyển
bao nhiêu công nhân viên, lương mỗi người bao nhiêu v. v đều do cấp trên qui
định. Cơ chế quan liêu này đã xoá hết tính độc lập tự chủ của các cơ sở. Chế đọ
độc quyền của nhà nước và cơ chế kinh tế kế hoạch, quan liêu, mệnh lệnh, bao
cấp đã triệt tiêu mất các quan hệ thị trường ở Việt nam, làm cho nền kinh tế
Việt Nam xa lạ với thị trường.
Chính chế độ độc quyền và cơ chế quan liêu bao cấp đã là một trong
những nguyên nhân chủ yếu đưa nền kinh tế Việt Nam tới tình trạng kém
hiệu quả và lạm phát cao.
10
Lạm phát của một nền kinh tế đóng cửa và phụ thuộc một chiều vào các
nguồn tài trợ bên ngoài. Nền kinh tế Việt Nam cho đến năm 1988về cơ bản
vẫn là vẫn là một nền kinh tế đóng cửa, tuy đã có luật đầu tư khà cởi mở. Từ
trước năm 1988 về trước, dường như có rất ít các nhà đầu tư nước ngoài vào
Việt Nam, các biên giới bị đóng cửa chặt hầu như không có buôn bán biên
giới, chính sách hải quan khá chặt chẽ không khuyến khích suất nhập khẩu,
chính sách suất nhập cảnh cũng chặt chẽ không kém. Hậu quả là các đồng
vồn, hàng hoá đã không du nhập vào Việt Nam được mặc dù thị trường
Việt Nam rất thiếu vốn và hàng hoá. Tình trạng khan hiếm hàng hoá trên thị
trường đã không được giải quyết bằng cách ngập khẩu hàng hoá bổ xung.
Đầu cơ phát triển, càng làm cho cung cầu không cân đối, đẩy giá cả lên cao
hơn.
Ngoài những đặc trưng chử yếu trên đây, ta còn có thể kể ra các đặc
trưng khác của lạm phát Việt Nam như:
- Lạm phát của một nền kinh tế mà cơ cấu của nó bao gồm những
nghành kém hiệu quả được ưu tiên phát triển.
- Lạm phát của một nền kinh tế chịu hậu quả nặng nề của các cuộc
chiến tranh kéo dài nhiều năm. Do vậy những khoản chi tiêu cho quốc phòng
lớn, những khoản chi phí đã làm tăng sự thâm hụt ngân sách và gia tăng lạm
phát.
- Việt nam là nước nông nghiệp mà năm nào cũng có nơi bị thiên tai
hạn hán lũ lụt, mất mùa nặng nề, nên ngân sách phải trợ cấp vùng lũ lụt.
Từ những phân tích các đặc trưng của lạm phát, ta có thể thấy được
những nguyên nhân của lạm phát của thời kỳ 1981-1988.
Trước hết ta có thể tìm thấy nguyên nhân của lạm phát từ trong chính
các thể chế kinh tế ở Việt Nam, từ chế độ công hữu tràn lan đến cơ cấu kinh
tế quan liêu bao cấp, mệnh lệnh, đóng cửa Chính thể chế kinh tế này dã
làm cho nền kinh tế hình thành và phát triển theo hướng tăng chi phí, tách rời
nhu cầu, cô lập với thị trường thế giới, do vậy mà không thể tạo môi trường
kinh doanh có hiệu quả cho các xí nghiệp các công ty, thúc đẩy mất cân đối
cung cầu, thu và chi ngân sách Thể chế kích thích xu hướng phát triển
không có hiệu quả, không trừng phạt các xí nghiệp làm ăn thua lỗ. Đó là
nguyên nhân sâu xa đưa nền kinh tế nước ta lâm vào tình trạng lạm phát phi
mã.
11
Thứ hai những nguyên nhân của lạm phát từ trong chính các thể chế chỉ
đạo sai lầm của bộ máy nhà nước: cơ cấu không suất phát từ hiệu quả, chính
sách lãi suất quá thấp so với mức trượt giá làm dân chúng không muốn gửi
tiết kiệm, các ngân hàng chỉ làm chức năng phát hành thu giữ mà không làm
chức năng kinh doang tiền tệ và vốn, không biết đầu tư vào ngành có hiệu
quả, chính sách tài chính chỉ tính đến việc tận thu và phát hành tiền để chi
mà không biết nuôi dưỡng các nguồn thu, vay của dân để chi v. v Những
chính sách này trên thực tế đã làm cho các nguồn thu ngày càng cạn kiệt,
ngân sách ngày càng thiếu hụt và lạm phát gia tăng là một điều không tránh
khỏi.
Thứ ba, nguyên nhân lạm phát do những điều kiện khách quan gây ra
như chiến tranh, thiên tai
Những đặc trưng trên đây cho thấy lạm phát ở Việt Nam thời kỳ này
khác hẳn với các nước phương Tây.
II. LẠM PHÁT NƯỚC TA NHỮNG NĂM 1990-1995
1 - Đổi Mới Cơ Chế, chính sách.
Những kết quả bước của quá trình đổi mới cơ chế, chính sách giá theo
đường lối đại hội VI và đại hội VII của đảng của Đảng Cộng sản Việt Nam
được thể hiện trước hết và về cơ bản là cơ chế và chính sách giá đã chuyển
biến theo hướng xoá bỏ cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp, thông qua hệ
thống hai giá chuyển mạnh sang cơ chế một giá kinh doanh phù hợp với quan
hệ cung cầu và thị trường, bắt đầu từ giá mua nông sản, thuỷ sản, giá bán lẻ
hàng tiêu dùng và dịch vụ Và đến nay hầu hết các loại vật tư chủ yếu ; mở
rộng quyền tự chủ về giá, đi đôi với đổi mới cơ chế kế hoạch hoá, tự chủ về vốn
tự chịu trách nhiệm về lời lỗ trong sản xuất kinh doanh.
Việc điều hành kinh tế vĩ mô của nhà nước đã có sự đồng bộ trên các
mặt tài chính, tiền tệ và diều hoà thị trường giá cả, bội chi ngân sách và nhu
cầu tín dụng vốn lưu động cho các tổ chức kinh tế được bù đắp chủ yếu bằng
nguồn vay dân; ngân hàng đã có dự trữ đủ sức can thiệp hai thi trường vàng
và đô la không để xảy ra đột biến giá, lạm phát đã được kìm chế và giảm
thấp là kết quả nổi bật trong năm 1992.
Giá cả thị trường có xu hướng đi vào ổ định. Chỉ số giá bán lẻ hàng hoá
dịch vụ trong những tháng đầu năm 1992 tăng 5-6% tháng. Từ tháng 3-1992
12
tốc độ tăng giá liên tục giảm, mức tăng giá bình quân hàng thàng từ 3, 5%trong
quí I, xuống 0, 75% trong quí II và xuống còn 0, 2% trong quí III, mức tăng giá
hàng tháng trong quí IV là 1, 05% tuy cao hơn quí II và III nhưng thấp hơn nhiều
so với mức tăng giá trong quí IV các năm trước. Mức tăng giá cả năm là 17, 49%
thấp hơn mức Quốc hội đề ra từ đầu năm (30-40%).
Sở dĩ đạt được sự ổn định như trên là do kết quả tổng hợp của nhiều
nhân tố, nhưng trước hết là chính sách quản lý chặt chẽ khối lượng tiền tệ
tăng thêm, mở rộng việc phát hành các tín phiếu, kỳ phiếu để thu hút mạnh
số tiền nhàn rỗi trong dân, cải tiến một bước công tác điều hoà lưu thông tiền
tệ, xoá dần bao cấp qua ngân sách và tín dụng, chấn chỉnh công tác quản lý
ngoại hối với sự can thiệp trực tiếp của ngân hàng và thị trường vàng và đo
la, đồng thời trong lĩnh vực giá đã tiếp tục đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản
lý, gắn liền với quá trình chống lạm phát, được thực thi trong cuộc sống bằng các
giải pháp tình thế và cả các giải pháp cơ bản lâu dài.
Từ tháng ba năm 1989 lần đầu tiên sau nhiều năm lạm phát nghiêm
trọng trong việc thực hiện các giải pháp chống lạm phát cao đã chú trọng đến
khâu trọng tâm cần xử lý là chính sách tiền tệ, tín dụng. Do đó cũng là lần
đầu tiên áp dụng chính sách lãi suất phù hợp với qui luật của cơ chế thị
trường: đưa lãi suất huy động tiết kiệm lên cao hơn tốc độ trượt giá. Lãi suất
huy động và cho vay các tổ chức kinh tế cũng được dịch gần với lãi suất huy
động tiết kiệm và chỉ số trượt giá thi trường, rút ngắn kỳ hạn 3 năm (ngắn)
và 5 năm (dài) về tiền gửi tiết kiệm xuống không kỳ hạn và kỳ hạn ba tháng.
Giải pháp tình thế này đã có tác dụng quan trọng chặn đứng lạm phát cao.
Mức lạm phát bình quân tháng từ 14, 2% năm1988 giảm xuống còn 2, 5%
năm1989.
Mức lạm phát được kìm chế trong cả sáu tháng đầu năm 90, đã đẩy lùi
nguy cơ khủng hoảng kinh tế- chính trị- xã hội, tạo điều kiện cải thiện quan
hệ kinh tế với các tổ chức tài chíng thế giới và góp phần ổn định chính trị xã
hội tạo được lòng tin trong nước và trên thế giới về tính đúng đắn về cuộc
đôỉ mới ở nước ta.
Tuy nhiên trong việc áp dụng biện pháp tình thế nâng lãi suất tiết kiệm
và điều hành chính sách lãi suất nói chung cũng đã làm nảy sinh những mâu
thuẫn mới, ngoài tác dụng tích cực có gây một số tiêu cực cho nền kinh tế,
đó cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tái lạm phát cao( so
với năm 1989 và đầu 1990) từ quí III/1990 cho đến đầu năm 1992( tốc độ
13
trượt giá hàng hoá hàng tháng bình quân quí III/1990 là 4, 5%, quí IV/1990
là 7, 6% và bình quân tháng của năm 1991 là 4, 5%.
Lãi suất ngân hàng không được điều chỉnh kịp thời, tương ứng với tình
hình lạm phát theo đúng tính chất tình thế của công cụ này, nên có lúc đã trở
thành quá cao so với chỉ số trượt giá. Đã kích thích tăng tiền gửi quá mức,
thu hẹp đầu tư cho sản xuất và lưu thông gây khó khăn cho kinh tế quốc
doanh trong quá trình phục hồi và sắp xếp lại. Nhưng từ quí III/1990 lãi suất
trở lên thấp xa so với tốc đọ trượt giá, sinh ra bao cấp trở lại cho kinh tế quốc
doanh và phát sinh nhu cầu vốn giả tạo từ cơ sở.
Việc áp dụng biện pháp tình thế sử dụng chính sách lãi suất ngân hàng
để chống lạm cao trong năm 1989 và kéo dài đến quí I/1990 đã làm cơ chế
ngân hàng bị méo mó trái qui luật, lãi suất cho vay thấp hơn lãi suất huy
động tiền tiết kiệm. Tình trạng này tuy có được khắc phục dần trong năm
1991 nhưng đã làm cho ngân hàng càng cho vay càng lỗ, bù lỗ ngân sách cho
ngân hàng và ngân hàng không chuyển sang kinh doanh được. Tình trạng
bao cấp trong tín dụng trong kinh tế quốc doanh ( lãi suất tín dụng thấp hơn
tốc độ trượt giá ) đã che giấu thực trạng lỗ của khu vực này, hình thành nhu
cầu giả tạo về vốn. Việc sử dụng vốn vay kém hiệu quả nợ khó đòi có lúc đã
lên đến 20% dư nợ tín dụng của ngân hàng nhà nước. Do vậy chủ trương
“chống bao cấp qua giá đồng bộ với chống bao cấp qua vốn” đã không được
kiên trì và thực thi có hiệu quả.
Việc áp dụng biện pháp tình thế nâng lãi suất tiết kiệm không đồng bộ
với thi hành các biện pháp cơ bản chấn chỉnh kinh tế quốc doanh đổi mới
chính sách tài chính tiền tệ thay đổi chính sách tiền lương, sắp xếp đi lao động,
trước hết là biên chế khu vực hành chính sự nghiệp, các chính sách bảo hiểm
chuyển ngân hàng sang kinh doanh thực sự, làm lành mạnh thị trường vốn Cho
nên những nguyên nhân tiềm tàng của lạm phát vẫn còn tồn tại.
Từ những bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình thực thi các giải
pháp chống lạm phát mang tính tình thế của thời kỳ 1989-9991 mà năm 1992
trong việc điều hành nền kinh tế bằng các biện pháp vĩ mô của nhà nước đã
có sự đồng bộ trên các mặt tài chính- tiền tệ vàđiều hoà thị trường giá cả, bội
chi ngân sách và nhu cầu tín dụng vốn lưu động cho các tổ chức kinh tế được
bù đắp chủ yếu bằng nguồn vay dân; ngân hàng đã có dự trữ đủ sức can thiệp
hai thị trường vàng và đô la không để xảy ra đột biến và kết quả là lạm phát
đã được kìm chế. Đó chính là tính hiện thực của các giải pháp chống lạm
14

Xem chi tiết: 219916