5
C¸c mơc tiªu nµy sÏ ®−ỵc thùc hiƯn th«ng qua viƯc thiÕt lËp mét ch−¬ng tr×nh kiĨm
so¸t loµi cã kh¶ n¨ng cung cÊp c¸c d÷ liƯu ®Ĩ ®Þnh h−íng c«ng t¸c qu¶n lý khu b¶o tån. Dù
¸n còng ®−ỵc thiÕt kÕ ®Ĩ ®¶m b¶o t¨ng c−êng thĨ chÕ vµ x©y dùng n¨ng lùc cho c¸c c¸n bé
khu b¶o tån th«ng qua cung cÊp trang thiÕt bÞ vµ ®µo t¹o. Dù ¸n sÏ ®−ỵc thùc hiƯn qua mét
giai ®o¹n hai n¨m, tõ th¸ng M−êi n¨m 2000 ®Õn th¸ng Ba n¨m 2002 vµ sÏ bao gåm c¸c
ho¹t ®éng sau:
1. Cung cÊp trang thiÕt bÞ vµ c¬ së h¹ tÇng thiÕt u (ho¹t ®éng 1)
2. §µo t¹o cho c¸n bé khu b¶o tån (ho¹t ®éng 2); vµ
3. ThiÕt lËp mét ch−¬ng tr×nh nghiªn cøu vµ kiĨm so¸t sinh th¸i (ho¹t ®éng 3)
Ch−¬ng tr×nh kiĨm so¸t tËp trung vµo hai loµi lµ Cß th×a mỈt ®en vµ Mng bĨ má
ng¾n Larus saundersi ®· b¾t ®Çu ®−ỵc tiÕn hµnh víi sù tham gia tÝch cùc cđa c¸c c¸n bé
khu b¶o tån. Cïng víi c«ng t¸c tn tra th−êng xuyªn còng nh− tham gia víi c¸c chun
®iỊu tra víi sù h−íng dÉn cđa c¸c chuyªn gia tõ BirdLife, anh em ®· tiÕn hµnh ®Õm, ghi
nhËn vµ b¸o c¸o sè l−ỵng cđa Cß th×a vµ mét sè loµi chim ¨n ven biĨn kh¸c. Qua ®ã, nhËn
thøc c¸n bé khu b¶o tån vỊ ý nghÜa cđa viƯc b¶o tån sinh c¶nh ®èi víi c¸c loµi chim ®·
®−ỵc n©ng cao. Cïng víi c¸c ho¹t ®éng dù ¸n, viƯc gi¶i thÝch vỊ nguyªn nh©n t¨ng gi¶m sè
l−ỵng cđa c¸c loµi chim n−íc t¹i khu b¶o tån sÏ dÇn dÇn ®−ỵc diƠn gi¶i, vµ ban qu¶n lý
còng nh− ng−êi d©n vµ c¸c cÊp chÝnh qun t¹i Xu©n Thđy sÏ cã nhËn thøc ®óng ®¾n h¬n
vỊ ¶nh h−ëng cđa c¸c ho¹t ®éng ph¸t triĨn ®Õn m«i tr−êng thiªn nhiªn, ®Ỉc biƯt lµ ®Õn tÝnh
®a d¹ng sinh häc, vµ tõ ®ã sÏ cã nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc vµo c¸c quy ho¹ch ph¸t triĨn
trong vïng.
KÕt Ln
Qua qu¸ tr×nh thùc hiƯn dù ¸n t¹i Khu BTTN Xu©n Thđy, còng nh− víi kinh
nghiƯm ho¹t ®éng cđa BirdLife ViƯt Nam t¹i c¸c vïng ®Êt ngËp n−íc kh¸c, chóng t«i ®−a
ra mét sè ý kiÕn sau:
1. §Êt ngËp n−íc lµ kiĨu sinh c¶nh cã gi¸ trÞ cao vỊ kinh tÕ còng nh− vỊ ®a d¹ng
sinh häc, vai trß cđa chóng trong ®êi sèng con ng−êi do ®ã cÇn ®−ỵc nhËn thøc
®óng ®¾n vµ ph¶i ®−ỵc tr©n träng.
2. §Êt ngËp n−íc lµ kiĨu sinh c¶nh rÊt nh¹y c¶m vµ dƠ dµng bÞ ph¸ hđy bëi c¸c
ho¹t ®éng ph¸t triĨn, nhÊt lµ viƯc c¶i t¹o ®Êt lµm n«ng nghiƯp vµ nu«i trång
thđy s¶n, viƯc trång rõng å ¹t thiÕu c©n nh¾c vµ qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa ®ang diƠn
ra mét c¸ch å ¹t ë kh¾p ViƯt Nam. Do ®ã viƯc quy ho¹ch qu¶n lý ®Êt ngËp n−íc
cÇn ph¶i ®−ỵc c©n nh¾c mét c¸ch kü l−ìng vµ mäi ho¹t ®éng ph¸t triĨn t¹i c¸c
vïng ®Êt ngËp n−íc chØ nªn tiÕn hµnh sau khi cã ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng
thÝch hỵp.
3. Mäi ho¹t ®éng ph¸t triĨn ë c¸c vïng ®Êt ngËp n−íc ®· x¶y ra thiÕu c©n nh¾c vỊ
khÝa c¹nh m«i tr−êng, th× hËu qu¶ cđa nã ®Õn ®a d¹ng sinh häc vµ cc sèng
cđa con ng−êi sÏ rÊt l©u dµi vµ c¸c vïng ®Êt ngËp n−íc nh− vËy sÏ kh«ng thĨ
nµo xoay chun l¹i hiƯn tr¹ng ban ®Çu.
Ch−¬ng tr×nh BirdLife Qc tÕ t¹i ViƯt Nam ®· vµ ®ang nç lùc hỵp t¸c víi mäi c¸
nh©n vµ tỉ chøc cđa ViƯt Nam vµ qc tÕ hµnh ®éng ®Ĩ b¶o tån c¸c vïng ®Êt ngËp n−íc.
C¸c vïng ®Êt ngËp n−íc kh«ng ph¶i lµ ®Êt hoang vµ mäi ngµnh, mäi cÊp cÇn cã tr¸ch
nhiƯm tham gia b¶o vƯ chóng.
6
TÌNH HÌNH QUẢN LÝ BẢO VỆ ĐẤT NGẬP NƯỚC
Ở VƯỜN QUỐC GIA TRÀM CHIM
Nguyễn Văn Lũ
Vườn Quốc Gia Tràm Chim
I. Giới Thiệu
Vườn Quốc gia Tràm Chim nằm ở hạ lưu sông Mêkông và Trung tâm Đồng
Tháp Mười thuộc huyện Tam Nông, giáp 05 xã Phú Hiệp, Phú Đức, Phú Thành B, Phú
Thọ, Tân Công Sính và thò trấn Tràm Chim – tỉnh Đồng Tháp. Vườn Quốc gia Tràm
Chim ở vào khoảng 10
0
37’đến 10
0
45’ độ vó bắc; 105
o
28’ đến 105
0
36’ độ kinh đông.
Cách sông Mêkông 25 km về phía tây; gần biên giới Việt Nam – Campuchia.
Tổng diện tích tự nhiên là: 7588 ha. Trong đó:
• Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 6.809ha.
• Phân khu phục hồi sinh thái: 653 ha.
• Phân khu hành chánh dòch vụ - du lòch: 46ha.
Vườn Quốc gia Tràm Chim có hệ sinh thái đất ngập nước điểm hình của vùng hạ
lưu sông Mêkông và vùng Đông Nam Á, một hệ sinh thái giàu tính đa dạng sinh học và
được Chính phủ công nhận là Vườn quốc gia theo quyết đònh số 253/TTg, ngày
29/12/1998.
II. Tài Nguyên Của Vườn Quốc Gia Tràm Chim
2.1. Thực vật
Có hơn 130 loài thực vật bản đòa với 06 kiểu quần xã thực vật đặc trưng:
• Quần xã sen
• Quần xã lúa ma
• Quần xã cỏ ống
• Quần xã năn
• Quần xã mồm mốc
• Quần xã rừng tràm
2.2. Động vật
Có 198 loài chim, thuộc 25 chi, 49 họ, trong đó 88% được tìm thấy vào mùa khô.
Số lượng các loài chim ở đây chiếm ¼ tổng số các loài chim tìm thấy ở Việt Nam.
Trong số 198 loài chim có 16 loài q hiếm được ghi vào sách đỏ thế giới (tiêu biểu là
loài sếu đầu đỏ và chim công đất (ô tác)… đang bò đe doạ tuyệt chủng ở qui mô toàn
cầu).
7
- Về môi trường sống có:
• 42% loài sử dụng đầm lầy nước ngọt
• 10% sử dụng các đồng cỏ
• 8% sử dụng rừng ngập nước
• 2% sử dụng các con kênh có cây bụi, cây gỗ
• 38 % còn lại sử dụng tổng hợp các môi trường sống nói trên.
Thuỷ sản có hơn 55 loài cá đã được thống kê. Trong đó:
• 12 loài cá nước tónh (thường gọi là cá đồng)
• Hơn 40 loài cá ưa nước chảy (thường gọi là cá sông).
Thuỷ sinh vật có:
• 185 loài thực vật nổi
• 93 loài động vật nổi
• 90 loài động vật đáy.
2.3. Tài nguyên đất
Có 02 nhóm đất chính.
• Nhóm đất xám trên nền phù sa cổ.
• Nhóm đất phèn: Đất phèn tìm tàng và phèn hoạt động.
III. Tình Hình Kinh Tế - Xã Hội Của Các Hộ Dân Cư Sống Xung
Quanh Vườn Quốc Gia Tràm Chim
Tổng số dân thuộc 5 xã và thò trấn sống xung quanh vùng đệm là: 39.376 người,
bao gồm 7950 hộ. So với số dân toàn huyện Tam Nông là: 92.621 người, chiếm 42,5%.
Trong đó:
• Hộ nghèo, khó chiếm 20%.
• Hộ không có việc làm hoặc đời sống không ổn đònh chiếm 18%.
Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên khoảng 1,6% làm cho tình trạng nghèo đói gia
tăng do:
• Dư thừa lao động.
• Thiếu vốn sản xuất.
• Người dân càng có ít công ăn việc làm.
• Nhận thức kém.
• Nguồn tài nguyên thiên nhiên như: nguồn lợi thuỷ sản bò cạn kiệt (do
đánh bắt vô tội vạ), rừng tràm bò đốn …
Trước đây, từ năm 1999 trở về trước, hàng ngày có từ 100 - 150 người xâm phạm
trái phép vào Vườn Quốc gia. Tổng số đối tượng vi phạm bò bắt quả tang là 500 đương
sự.
Trong những năm gần đây, nhà nước và chính quyền các cấp, các tổ chức phi
chính phủ…, rất quan tâm hỗ trợ, đầu tư cho vay vốn sản xuất, chăn nuôi… Nhiều hộ
đã tổ chức sản xuất đạt hiệu quả, nâng cao thu nhập và đời sống từng bước được cải
thiện.
8
Mặt khác do dự án vùng đệm của Vườn Quốc gia chưa có nguồn đầu tư phát
triển được nên người dân dựa vào tài nguyên của Vườn mà xâm phạm. Thống kê năm
2000 cho thấy có 550 vụ vào vườn trái phép:
• Xử phạt hành chánh 15 vụ.
• Cảnh cáo 13 vụ.
• Khởi tố 04 vụ.
• Số còn lại giao chính quyền đòa phương giáo dục.
IV. Quá Trình Quản Lý
4.1. Quản lý tài nguyên thực vật
Quần xã sen:
• Diện tích năm 1997 là: 63,8ha
• Diện tích năm 2000 khoảng 230ha.
Quần xã lúa ma:
• Diện tích năm 1997 là: 678,4ha.
• Diện tích năm 2000 khoảng 680ha.
Quần xã năn:
• Diện tích năm 1997 là 898,8ha.
• Diện tích năm 2000 khoảng 500ha.
Quần xã mồm mốc:
• Diện tích năm 1997 là 305,1ha.
• Diện tích năm 2000 khoảng 351ha.
Quần xã cỏ ống:
• Diện tích năm 1997 là 1965,9ha.
• Diện tích năm 2000 khoảng 2000ha.
Quần xã rừng tràm:
• Diện tích năm 1997 là 3018,9ha.
• Diện tích năm 2000 khoảng 3100ha.
Tuy nhiên bên cạnh sự phát triển ngày một rộng ra của các quần xã thì yếu tố tự
nhiên cũng ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển đó. Cơn lũ năm 2000 ngập lâu và sâu
kèm theo lượng phù sa nhiều cũng làm cho một số loài thực vật không thể phát triển
được, hoặc chết đi như: Tràm non, sen, súng, cỏ năn…
4.2. Quản lý tài nguyên động vật:
4.2.1. Tài nguyên chim nước:
Đối với chim nước sinh sống trong Vườn Quốc gia
.
Hàng năm cán bộ chuyên môn cùng với nhân viên bảo vệ tiến hành giám sát,
quản lý và thống kê chim nước Vườn Quốc gia như sau:
Đối với cán bộ chuyên môn:
9
• Quản lý, theo dõi tập tính sinh trưởng, sinh sản các loài chim.
• Tổ chức, hướng dẫn, tổng hợp và điều tra tất cả các loài chim đang sinh
sống ở Tràm Chim.
• Cuối tháng thống kê một lần và báo cáo các ngành hữu quan.
Đối với nhân viên bảo vệ:
• Cùng cán bộ kỹ thuật thống kê một số loài chim hàng ngày như: Sếu, già
đẩy, cò trắng, giang sen, điên điển, còng cọc, nhạn, ô tác (công đất), diệc
(lửa, xám).
Đối với chim nước sinh sống ngoài Vườn Quốc gia:
- Điều tra các bãi ăn khác của chim nước, đặc biệt là sếu cổ trụi, công đất tại
các điểm ngoài Vườn Quốc gia Tràm Chim như: Kiên Giang, Long An…
Khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
- Thời gian điều tra từ tháng 1 đến tháng 12 hàng năm sẽ có khoảng 12 đợt đi
điều tra.
- Báo cáo kết quả sau mỗi đợt điều tra.
4.2.2. Các loài động vật thuộc 2 lớp bò sát và lưỡng cư như: rắn, ếch, nhái, rái cá…
- Bước đầu tìm hiểu về tính đa dạng loài sinh cảnh, chức năng của các loài bò
sát và lưỡng cư trong hệ sinh thái.
- Thu thập số liệu khảo sát, thu mẫu cá thể điển hình của các loài tiếp cận cố
đònh mẫu formol trong lọ thuỷ tinh, bằng hình ảnh.
4.2.3. Tài nguyên thuỷ sản:
Quản lý nguồn tài nguyên thuỷ sản nhằm mục tiêu:
• Tái tạo và bảo tồn tính đa dạng sinh học của khu hệ thuỷ sinh vật.
• Đa dạng hoá, nâng cao và duy trì năng suất nguồn lợi thuỷ sản.
Sản lượng cá hàng năm khoảng 195-210 tấn, trong đó:
• Cá sông ước chiếm 60% tổng sản lượng cá trong Vườn Quốc gia.
• Cá Đồng ước chiếm 40% tổng sản lượng cá trong Vườn Quốc gia.
So với những năm trước thì sản lượng cá năm 2001 giảm khoảng 1/3 (điều tra
thực tế). Nguyên nhân:
• Điều tiết nước để phục hồi thảm thực vật và cho tràm phát triển…
• Nước nhiễm phèn nặng.
• Nước lũ năm 2000 làm cho thuỷ sản trong vườn ra ngoài sông dân đánh
bắt.
Năm 2000 Vườn Quốc gia Tràm Chim thực hiện mô hình nuôi cá sặc rằn, thả bổ
xung vào vườn hơn 20kg cá giống.
4.2.4. Tài nguyên nước:
Mục tiêu của quản lý nước là:
10
• Duy trì và tái tạo những đặc điểm đòa mạo thuỷ văn và cảnh quan thiên
nhiên.
• Điều tiết nước và chất lượng nước cho phù hợp với điều kiện sinh sống
của các quần xã thực vật.
Cao trình mặt đất khu Tràm Chim < 1,20m > 2,20m.
Cao độ trung bình toàn vùng khoảng 1,5m. Trong đó:
• Khu C: 1,4-1,6m
• Nơi cao nhất: trên 2,0m.
• Nơi thấp nhất:1,2-1,3m.
Mực nước cao nhất năm 2000 tại Tràm Chim: 4,61m (ngày 25-09-2000).
Mực nước cao nhất năm 2001 tại Tràm Chim: 4,27m (ngày 22-09-2001).
4.2.5. Công tác trồng rừng và phòng chống cháy rừng:
- Hàng năm Vườn Quốc gia đều tổ chức trồng rừng và cây phân tán ven các
tuyến đê bao (chương trình 5 triệu ha rừng).
- Xây dựng được lực lượng phòng chống cháy rừng các xã, thò trấn được 180
người, thường xuyên tập huấn hàng năm.
- Vệ sinh rừng, chăm sóc tỉa thưa rừng.
- Đốt cỏ chủ động vào mùa khô (ở những điểm dễ cháy).
- Kết hợp với chính quyền đòa phương xây dựng kế hoạch tuần tra quản lý và
phối hợp thực hiện.
4.2.6. Công tác tuyên truyền giáo dục và nâng cao đời sống nhân dân.
Thường xuyên cử cán bộ chuyên trách kết hợp cùng các ngành chức năng tỉnh,
huyện, xã đi tập huấn trong nhân dân để mọi người hiểu được vai trò, chức năng của
Vườn Quốc gia trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường.
Vườn Quốc gia Tràm Chim phối hợp cùng Hội Liên Hiệp Phụ Nữ huyện Tam
Nông, trường Đại học Cần Thơ cho vay vốn ở hai xã: Phú Đức, Phú Hiệp, thực hiện mô
hình Lâm-Ngư do tổ chức Oxfam tài trợ (39.000USD).
Tổ chức nhân đạo của Pháp tài trợ cho Vườn Quốc gia 9.000.000 đồng để làm
tranh ảnh tuyên truyền.
Vườn Quốc gia Tràm Chim cùng với Hội các ngành sinh học Việt Nam và
chương trình tài trợ các dự án nhỏ của Quỹ môi trường toàn cầu tổ chức chiến dòch
truyền thông môi trường cộng đồng kỷ niệm ngày lâm nghiệp Việt Nam 28-11 tại xã
Phú Đức.
Ngoài ra còn có sự tài trợ (500.000.000 đồng, vốn quay vòng) của Đại sứ quán
Anh, Đại sứ quán Đan Mạch cho nhân dân các xã Phú Thọ, xã Tân Công Sính… vay từ
năm 1996 đến nay.
4.2.7. Công tác nghiên cứu khoa học:
11
Đơn vò thường xuyên cử cán bộ theo dõi sự biến động của các loài thực vật như:
Sen, lúa trời, năn . Quản lý điều tiết nước để có giải pháp hữu hiệu phát triển và bảo
tồn các loài trên.
Trong những năm vừa qua đã và đang tiến hành một số đề tài nghiên cứu khoa
học như:
• Nghiên cứu một số giải pháp diệt trừ cây mai dương.
• Nghiên cứu ảnh hưởng của nước và lửa lên sự đa dạng sinh học.
• Mô hình nuôi cá sặc rằn.
V. Kiến Nghò
Bên cạnh những thành quả đạt được trong quá trình xây dựng và phát triển bền
vững Vườn Quốc gia Tràm Chim, chúng tôi cũng gặp nhiều khó khăn. Do đó chúng tôi
xin kiến nghò một số ý kiến như sau:
- Sự xâm lấn của loài ngoại lai (mai dương) mà chưa có cách phòng trừ hữu
hiệu, cần sự can thiệp của các nhà khoa học, các trường Đại học. . .
- Cần phát triển dự án vùng đệm gắn với phát triển du lòch sinh thái, có sự
tham gia của cộng đồng dân cư sống quanh Vườn Quốc gia. Vì đời sống nhân
dân ổn đònh, thì áp lực đối với Vườn Quốc gia mới giảm và phát triển bền
vững.
- Tổ chức nghiên cứu thường xuyên và lâu dài về chế độ thuỷ văn của khu
vực Vườn Quốc gia Tràm Chim và các vùng lân cận trong mối quan hệ với
việc bảo tồn nguồn gien và bảo tồn đa dạng sinh học. Hiện nay Vườn Quốc
gia Tràm Chim đang thiếu cán bộ chuyên môn và trang thiết bò kỹ thuật để
thực hiện công việc này.
- Vườn Quốc gia Tràm Chim mới đònh hình nên còn nhiều khó khăn. Từ thực
tế này Vườn Quốc gia Tràm Chim đề nghò các Viện, các trường Đại học và
các tổ chức quốc tế quan tâm giúp đỡ để Vườn Quốc gia Tràm Chim có điều
kiện quản lý, thực hiện tốt nhiệm vụ.
12
KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ ĐẤT NGẬP NƯỚC
Ở HUYỆN TÂN PHƯỚC, TỈNH TIỀN GIANG
Nguyễn Hoàng Hạnh
Sở Khoa Học - Công Nghệ và Môi trường Tiền Giang
I. Giới Thiệu
Huyện Tân Phước: là Huyện nằm phía Bắc trong vùng Đồng Tháp Mười của
Tỉnh Tiền Giang. Diện tích tự nhiên toàn Huyện 32.862ha, dân số năm 1999 là 50.974
người, mật độ bình quân 155 người/km
2
(so với Tỉnh 762người/km
2
thấp nhất trong
Tỉnh). Đặc điểm tự nhiên của Huyện đáng chú ý là:
Đất đai: chủ yếu là đất phèn, có 3 đơn vò đất chính:
• Đất phèn hiện tại tầng phèn nông: diện tích 20.150ha chiếm 61,31% diện
tích tự nhiên.
• Đất phèn tiềm tàng có tầng sinh phèn sâu và rất sâu: diện tích 9.897ha
chiếm tỷ lệ 30,11%.
• Đất phù sa xám nâu đã phát triển có tầng loang lỗ: 2.699ha chiếm 8,21%.
Nguồn nước, thuỷ văn:
• Nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt phụ thuộc vào chế độ nước của 2
sông: Sông Tiền và sông Vàm Cỏ Tây. Một đặc điểm quan trọng: Đây là
vùng giáp nước giữa 2 sông vì vậy việc lấy nước và tiêu thoát khó khăn
là vùng hiện tại chất lượng nước xấu nhất của cả vùng Đồng Tháp Mười.
Các tháng mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 hầu hết nguồn nước có pH:
3,5-4 các tháng mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 khoảng 30% diện tích ở
phía Tây có pH: 4-5,5 có thể sử dụng cho sản xuất nông nghiệp.
• Lũ hàng năm gây ngập toàn bộ khu vực từ tháng 9 đến cuối tháng 11,
đỉnh lũ thường xuyên xuất hiện nửa cuối tháng 11. Mức ngập trung bình
mặt ruộng từ 0,5-2m, khu vực phía Bắc ngập sâu hơn phía nam.
Theo đònh nghóa về đất ngập nước theo Công ước Ram Sar (1971) có thể xem
toàn bộ đất Huyện Tân Phước (và cả Tỉnh Tiền Giang) là vùng đất ngập nước bao gồm
hệ thống kênh rạch, rừng Tràm, ruộng lúa, các trảng cỏ ngập nước theo mùa và đầm
lầy. . . với 2 hệ sinh thái chính là Rừng Tràm ngập nước nội đòa và hệ sinh thái Nông
nghiệp.
II. Tài Nguyên và Tính Đa Dạng Sinh Học của Huyện Tân Phước
Hệ thực vật có đến 540 loài (không kể cây trồng) thuộc 112 họ. Trong đó, có
nhiều loại thực vật quý hiếm chỉ Đồng Tháp Mười mới có như: Lúa ma (Oryzaninuta),
Lúa trời (Oryzarufipogon), Mai liễu, Lốp bốp, Vên vên, Liễu, Sóng vuông, Dùi trống,
Mặt quỹ, Cây bùi, Mồng gà, Ngoại mộc cam, Trùng hùng nam, Côm, An kích, Trâm
13
nam, Nắp bình, Mày miên, Thủy cẩm, Kim nhũ. . . Các loài cây này rất quan trọng sẽ là
nguồn gốc gen thuần chủng để tạo ra các giống cây trồng mới sau này. Đặc biệt là Lúa
ma, Lúa trời là giống gen quý cần được bảo vệ tốt để tạo ra các giống lúa trong nước
trong tương lai có tính thích nghi cao với Đồng Tháp Mười.
Ngoài Tràm và các loại cây dùng làm vật liệu xây dựng, nguyên liệu cho tiểu
thủ công nghiệp, nguồn dược liệu Đồng Tháp Mười rất phong phú với 122 loài cây
thuốc như: Nhàu, Hắc cửu, Mốp gai, Cam thảo nam, Cỏ bấc, Cỏ mực, Ké đầu ngựa, Ké
hoa đào, Lức, Thảo quyết minh, Vòi voi, Lổ bình, Lưỡi rắn. . . chúng chữa được nhiều
loại bệnh khác nhau, có cả cây quý mới ghi thêm vào sách thuốc. Đây là nguồn tài
nguyên trong tương lai có thể tạo ra mặt hàng thuốc mà chỉ Vùng Đồng Tháp Mười mới
có.
Nhiều loại cỏ chăn nuôi mọc tự nhiên ở Đồng Tháp Mười được xếp vào loại cỏ
chăn nuôi trâu bò có chất lượng tốt: Cỏ mật, Cỏ chỉ, Cỏ nước, Cỏ đuôi phụng, Cỏ
bắp.v.v…
Trong tổng số 198 loài Cá nước ngọt ở Tiền Giang có 42 loài sống trong vùng
Đồng Tháp Mười, hiện nay chỉ gặp 10-12 loài thuộc nhóm cá đen có nguồn gốc tại chỗ.
Các loài động vật phổ biến ở Đồng Tháp Mười có thể phục hồi như: Heo rừng, Khỉ,
Mèo, Rái cá, các loại Ruà, Rắn, Gà Rừng, Trăn, Cá sấu…
Rõ ràng đa dạng sinh học Đồng Tháp mười rất phong phú và quý giá, nếu bảo
tồn và khai thác tốt sẽ cho nguồn lợi kinh tế lớn mà vẫn giữ được sự ổn đònh và cân
bằng sinh thái cho thế hệ mai sau.
Tuy nhiên, sự đa dạng này đã bò phá hoại và vẫn đang bò đe doạ bởi hàng loạt
các yếu tố như khai hoang, cải tạo đất nông nghiệp, ô nhiễm, cháy rừng, sử dụng đất
không phù hợp. . .Thực tế đáng suy nghó là việc khai thác cải tạo đất ở các Tỉnh Long
An, Đồng Tháp cho tăng trưởng kinh tế khá cao, nhưng riêng Tân Phước khai thác cải
tạo đất vừa qua cho hiệu quả và tăng trưởng kinh tế thấp (vì bất lợi của điều kiện tự
nhiên, nhất là nguồn nước).
Đối với hệ sinh thái Rừng Tràm (đầm lầy nội đòa): sau năm 1975 vùng Tân
Phước cây Tràm vẫn là cây chính với diện tích trên 13.000
ha
, còn lại là Bàng, Đưng,
Năng ngọt, Cỏ mồm và các loại cây khác (không có lúa). Rừng Tràm đã bò phá huỷ đến
1990 chỉ còn lại 875
ha
và khôi phục đến nay rất chậm: Diễn biến diện tích Rừng Tràm
từ 1990 – 2000 như sau:
Năm 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000
Diện tích 875 875 1.105 1.395 2.225 2.638 1.867 1.764 1.952 1.987 2.296
Đối với hệ sinh thái Nông nghiệp: đất nông nghiệp tăng nhanh, từ 11.562
ha
(35,18%) năm 1994 lên 24.079
ha
(73%) năm 2000. Trong đó đất ruộng lúa 9.886
ha
(30%), trồng cây lâu năm 9.900
ha
(30%). Kết quả sử dụng đất Nông nghiệp cho thấy
ngoài cây Khóm có tính thích nghi cao và kinh tế, còn lại các cây trồng khác cho hiệu
quả kém hoặc chưa khẳng đònh được như: Lúa, cây ăn quả, cây lương thực khác (mì,
khoai lang…).
14
Việc quản lý và khai thác vùng đất ngập nước Tân Phước (nhất là thời gian
1980-1990) không đem lại hiệu quả kinh tế cao, đa dạng sinh học bò phá hoại nguyên
nhân chủ yếu là do:
(1) Thiếu hiểu biết các điều kiện tự nhiên cơ bản của vùng này, nhất là đất và
nước.
(2) p lực của dân số (mật độ dân số Tiền Giang đông nhất Đồng Bằng Sông
Cửu Long) và đòi hỏi phát triển kinh tế, nhất là giải quyết lương thực
phẩm.
(3) Từ đó chưa có chính sách quản lý, khai thác, bảo vệ vùng đất này một cách
khoa học.
(4) Thiếu nguồn vốn và cán bộ có năng lực.
III. Kết Quả Bước Đầu Về Quản Lý và Bảo Vệ Đất Ngập Nước
3.1. Điều chỉnh qui hoạch sử dụng đất
Trong qui hoạch phát triển kinh tế-xã hội Huyện Tân Phước 2001-2010, qui
hoạch sử dụng đất đã được điều chỉnh hợp lý trên cơ sở nghiên cứu cơ bản điều kiện tự
nhiên và đánh giá thực tiễn, trong đó đáng chú ý là:
- Về sản xuất lúa và lương thực: giảm bớt diện tích lúa từ 9.886ha năm 2000
xuống còn 8.300ha, đi vào thâm canh với việc áp dụng các biện pháp kỹ
thuật phù hợp với đăïc điểm của vùng, không tăng diện tích cây hàng năm.
- Giữ vững ổn đònh cây công nghiệp dài ngày đã có là Khóm khoảng 8.000ha
và tăng diện tích cây ăn quả lâu năm từ 400ha lên 980ha gắn với cải tạo
vườn tạp trong từng hộ gia đình và áp dụng mô hình thâm canh vườn gắn với
mô hình VAC.
- Về Lâm Nghiệp: Mục tiêu đặt ra là bảo vệ vùng đất ngập phèn, gia tăng độ
che phủ, góp phần điều tiết nước và chất lượng nước, bảo tồn sinh thái, đồng
thời tăng thu nhập thông qua việc khai thác có quản lý, tỉa thưa và một sản
phẩm phụ từ rừng.
• Về diện tích: phục hồi đến 2010 có 5.620ha rừng Tràm. Trong đó
4.320ha trồng tập trung gồm 1.700ha được xác đònh thuộc khu bảo tồn và
vùng đệm của Khu bảo tồn sinh thái do Nhà nước quản lý, 2.300ha Tràm
kinh doanh. Có 1.300ha Tràm trồng theo hệ thống nông-lâm kết hợp.
• Hiện nay trong đònh hướng chuyển đổi cơ cấu diện tích cây trồng 2001-
2005 của Chính phủ, trong đó dự kiến phục hồi 100.000ha rừng Tràm ở
Đồng Bằng Sông Cửu Long. Dự kiến của Tiền Giang phát triển rừng
Tràm tăng thêm khoảng 4.000ha để đạt khoảng 10.000ha năm 2010.
• Cây Bạch đàn được trồng dọc theo các tuyến giao thông thuỷ lợi khỏang
1.500ha. Không phát triển mở rộng diện tích loại cây này. Sản lượng khai
thác, tỉa thưa năm 2010 khoảng 17.045m
3
gồ, và 40.382m
3
củi, trong đó
riêng gỗ Tràm là 7.100m
3
và củi 26.459m
3
.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét