Mục tiêu nghiên cứu là các lý thuyết cơ bản của các công cụ điều
hành chính sách tiền tệ trong nền kinh tế thị trường,qua đó nêu thực trạng
hoạt động những thành công và hạn chế của các công cụ điều hành chính
sách tiền tệ ở Việt Nam từ năm 2000 đến nay. Từ đó đưa ra một vài giải
pháp nâng cao hiệu quả các công cụ điều hành chính sách tiền tệ trong thời
gian tới.
Kết cấu của đề tài ngoài phần mục lục,kết luận ,hệ thống bảng biểu …
đề tài được chia thành 3 chương
Chương 1: Tổng quan về chính sách tiền tệ và các công cụ chính sách tiền tệ
của ngân hàng Trung ương
Chương 2: Thực trạng sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ tại ngân hàng
Trung ương Việt Nam
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả các công cụ của chính sách tiền tệ ở
Việt Nam
5
Chương 1: Tổng quan về chính sách tiền tệ và các công cụ
chính sách tiền tệ của ngân hàng Trung Ương
1.1 .Tổng quan về chính sách tiền tệ
1.1.1. Chính sách tiền tệ là gì
1.1.1.1. Khái niệm về chính sách tiền tệ
Chính sách tiền tệ theo nghĩa rộng là chính sách điều hành toàn bộ khối
lượng tiền trong nền kinh tế nhằm phân bổ một cách hiệu quả nhất các nguồn tài
nguyên nhằm thực hiện các mục tiêu tăng trưởng, cân đối kinh tế, trên cơ sở đó
ổn định giá trị đồng tiền quốc gia.
Chính sách tiền tệ theo nghĩa hẹp chính là chính sách đảm bảo sao cho
khối lượng tiền cung ứng tăng thêm trong một năm tương ứng với mức tăng
trưởng kinh tế và chỉ số lạm phát (nếu có) nhằm ổn định giá trị của đồng tiền, góp
phần đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô.
Đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay,chính sách tiền tệ được
giao cho ngân hang Trung Ương là đơn vị xây dựng và điều hành phù hợp với
yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia.Với vai trò đó, Chính sách tiền
tệ của ngân hàng Trung ương là tổng hoà những phương thức mà ngân hàng
Trung ương thông qua các hoạt động của mình kiểm soát và tác động đến khối
lượng tiền trong lưu thông, nhằm ổn định giá trị đồng tiền,phục vụ cho việc thực
hiện các mục tiêu của chính sách kinh tế xã hội trong một thời kỳ nhất định. Nó là
một bộ phận quan trọng trong hệ thống các chính sách kinh tế - tài chính vĩ mô
của Chính phủ.
6
1.1.1.2.Vị trí và nhiệm vụ của chính sách tiền tệ
a). Vị trí
Chính sách tiền tệ có một vị trí rất quan trọng trong quản lý kinh tế vĩ mô của
Nhà nước, bên cạnh chính sách tài khoá, chính sách phân phối thu nhập,chính
sách kinh tế đối ngoại…
Ngân hàng trung ương sử dụng chính sách tiền tệ nhằm gây ra sự mở rộng hay
thắt chặt lại trong việc cung ứng tiền tệ, để ổn định giá trị đồng bản tệ, đưa sản
lượng và việc làm của quốc gia đến mức mong muốn. Chính sách tiền tệ thường
được hoạch định theo hai hướng: chính sách tiền tệ mở rộng và chính sách tiền tệ
thắt chặt.
Chính sách tiền tệ mở rộng nhằm tăng lượng tiền cung ứng khuyến khích đầu tư
mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo việc làm nhằm chống suy thoái kinh tế chống
thất nghiệp.
Chính sách tiền tệ thắt chặt nhằm làm giảm lượng tiền cung ứng, hạn chế đầu tư,
kìm hãm sự phát triển quá đà của nền kinh tế. Khi chính sách tiền tệ được sử dụng
theo hướng này là nhằm chống lạm phát.
Chính sách tiền tệ là hoạt động cơ bản, chủ yếu nhất của Ngân hàng trung
ương. Có thể coi chính sách tiền tệ là linh hồn, xuyên suốt trong mọi hoạt động
của Ngân hàng trung ương. Các hoạt động khác của Ngân hàng trung ương đều
nhằm thực thi chính sách tiền tệ.
b) Nhiệm vụ:
Chính sách tiền tệ, một mặt là cung cấp đủ phương tiện thanh toán cho nền
kinh tế (lượng tiền cung ứng), mặt khác phải giữ ổn định giá trị đồng bản tệ. Để
thực hiện được điều đó chính sách tiền tệ được giao cho ngân hàng trung ương.
1.1.2. Mục tiêu của chính sách tiền tệ
* Kiểm soát lạm phát, giữ ổn định giá trị đồng bản tệ
7
Lạm phát tác động đến kinh tế theo hai hướng: tích cực và tiêu cực. Khi
lạm phát ra tăng, nó tác động đến mọi mặt của nền kinh tế xã hội, làm sai lệch các
chỉ tiêu kinh tế; làm phân phối lại thu nhập, kích thích tâm lý đầu cơ tích trữ hàng
hoá, bất động sản, vàng bạc… gây ra tình trạng khan hiếm hàng hoá giả tạo; giảm
sức mua thực tế của dân chúng về hàng hoá tiêu dùng. Với chức năng của mình
ngân hàng trung ương luôn coi việc kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền
là mục tiêu hàng đầu của chính sách tiền tệ. Ổn định giá cả là điều mà ai cũng
mong muốn vì khi giá cả tăng lên gây ra tình trạng khó khăn trong cuộc sống của
một nhóm người dân trong xã hội, gây ra xung đột quyền lợi giữa một số nhóm
dân cư. Do vậy, kiểm soát lạm phát nhằm ổn định giá cả hàng hoá dịch vụ là tiền
đề cho việc phát triển kinh tế lâu bền, bảo đảm ổn định đời sống cho người lao
động.
Thông qua chính sách tiền tệ, Ngân hàng trung ương có thể góp phần quan
trọng trong việc kiểm soát lạm phát. Nếu chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung
ương nhằm mở rộng cung ứng tiền tệ thì, giá cả hàng hoá và dịch vụ sẽ tăng lên, tất
yếu dẫn đến tình trạng lạm phát. Ngược lại, chính sách tiền tệ Ngân hàng trung
ương nhằm thắt chặt cung ứng tiền tệ thì sẽ làm cho giá cả hàng hoá và dịch vụ đi
xuống và như vậy tỷ lệ lạm phát giảm xuống. Kiểm soát lạm phát được biểu hiện
trước hết ở chỗ ổn định giá trị đối nội của đồng tiền, tức là sức mua của nnó đối
với hàng hoá và dịch vụ trên thị trường trong nước. Mặt khác nó còn biểu hiện sự
ổn định giá trị đối ngoại của đồng tiền, được đo bằng tỷ giá hối đoái thả nổi. Trong
nền kinh tế mở cửa hội nhập đặc biệt là sự phát triển của kinh tế đối ngoại ngày
càng gia tăng, tỷ giá đồng tiền trở thành mối quan tâm của các quốc gia. Nếu có sự
tăng lên trong giá trị đồng bản tệ so với đồng ngoại tệ sẽ hạn chế cạnh tranh trên
thị trường quốc tế, hạn chế xuất khẩu.
Trong điều kiện mở cửa kinh tế, các luồng hàng hoá và tiền vốn vào ra một
8
quốc
gia gắn liền với việc chuyển đổi qua lại giữa đồng nội tệ và đồng ngoại tệ.
Việc ngăn ngừa những biến động mạnh, bất thường trong tỷ giá hối đoái sẽ giúp
cho
các hoạt động kinh tế đối ngoại được hiệu quả hơn nhờ dự đoán được chính
xác
về mặt khối lượng giá trị. Thêm vào đó, tỷ giá hối đoái còn ảnh hưởng tới
khả
năng cạnh tranh của hàng hoá trong nước với nước ngoài về mặt giá cả.
* Tạo công ăn việc làm giảm tỷ lệ thất nghiệp
Tạo công ăn việc làm đầy đủ là mục tiêu của tất cả các chính sách kinh tế
vĩ mô trong đó có cả chính sách tiền tệ. Công ăn việc làm đầy đủ có ý nghĩa quan
trọng bởi:
• Chỉ số thất nghiệp là một trong những chỉ tiêu phản ánh sự thịnh
vượng xã hội vì nó phản ánh khảa năng sử dụng có hiệu quả các
nguồn lực xã hội.
• Thất nghiệp gây nên tình trạng stress cho mỗi cá nhân và gia đình của
họ và là mầm mống của các tệ nạn xã hội.
• Các khoản trợ cấp thất nghiệp tăng lên có thể làm thay đổi cơ cấu chi
tiêu ngân sách và làm căng thẳng tình trạng ngân sách.
Đảm bảo công ăn việc làm đầy đủ không có nghĩa là tỷ lệ thất nghiệp bằng
0 mà ở mức tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên.(tỷ lệ thất nghiệp tạm thời và tỷ lệ thất
nghiệp cơ cấu) Bởi lẽ, trong thực tế có một số người thất nghiệp là có lợi cho nền
kinh tế. Đó là khi người lao động đi tìm một việc khác tốt hơn, phù hợp hơn, thì
người lao động đó bị thất nghiệp trong thời gian đang tìm việc làm…Mỗi quốc
gia cần xác định được tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên một cách chính xác để đạt được
mục tiêu này. Bên cạnh đó, cố gắng giảm tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên cũng được coi
là mục tiêu của chính sách tiền tệ.
* Tăng trưởng kinh tế
Mục tiêu tăng trưởng kinh tế luôn gắn với mục tiêu việc làm cao. Chính
sách tiền tệ có thể tác động đồng thời tới hai mục tiêu này. Khi cung ứng tiền tệ
9
tăng lên, trong ngắn hạn lãi suất tín dụng giảm sẽ khuyến khích đầu tư, mở rộng
sản suất kinh doanh, nhà nước và doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng lao động
nhiều hơn, làm tăng sản lượng và tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, khi cung tiền tệ
giảm, trong ngắn hạn lãi suất tăng sẽ hạn chế đầu tư, thu hẹp hoạt động sản xuất
kinh doanh Nhà nước và doanh nghiệp cần ít lao động hơn, làm cho mức sản
lượng giảm, tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Do chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng tới của cải và chi tiêu của xã hội nên
có thể sử dụng nó làm đòn bẩy kích thích tăng trưởng kinh tế. Tăng trưởng kinh
tế
phải được hiểu cả về khối lượng và chất lượng. Chính sách tiền tệ phải đảm bảo
sự tăng lên của GDP thực tế, tức là tỷ lệ tăng trưởng có được sau khi trừ đi tỷ lệ
tăng giá cùng thời kỳ. Chất lượng tăng trưởng được biểu hiện ở một cơ cấu kinh
tế
cân đối và khả năng cạnh tranh quốc tế của hàng hoá trong nước tăng lên.
Một nền
kinh tế phồn thịnh với tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định là nền tảng cho
mọi sự ổn
định, là căn cứ để ổn định tiền tệ trong nước, cải thiện tình trạng cán
cân thanh
toán quốc tế và khẳng định vị trí của nền kinh tế trên thị trường quốc tế.
* Mối quan hệ giữa các mục tiêu
Các mục tiêu của chính sách tiền tệ không phải lúc nào cũng nhất trí và hỗ
trợ cho nhau. Trong một số trường hợp, vẫn có những mục tiêu mâu thuẫn với nhau
khiến cho việc theo đuổi mục tiêu này đòi hỏi phải có những hy sinh nhất định về
mục tiêu kia. Mối quan hệ
giữa mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp với mục tiêu ổn
định giá cả là một minh chứng rõ
rệt. Hình dạng đường cong Philip trong ngắn
hạn chỉ rõ sự mâu thuẫn giữa mục tiêu ổn định giá cả với mục tiêu giảm tỷ lệ thất
nghiệp.
Thứ nhất, để giảm tỷ lệ lạm phát, cần phải thực hiện một chính sách tiền tệ
thắt chặt.
Dưới tác động của chính sách này, lãi suất thị trường tăng lên làm giảm
các nhân tố cấu
thành tổng cầu và do đó làm giảm tổng cầu của nền kinh tế. Thất
nghiệp vì thế có xu
hướng tăng lên. Ngược lại, việc duy trì một tỷ lệ thất nghiệp
10
thấp hơn thường kéo theo
một chính sách tiền tệ mở rộng và sự tăng giá.
Thứ hai, mục tiêu tạo công ăn việc làm (hay giảm tỷ lệ thất nghiệp) mâu thuẫn
với mục
tiêu ổn định giá cả còn thể hiện thông qua sự phản ứng của NHTW đối
với các cú sốc
cung nhằm đảm bảo mức cầu tiền thực tế, cung ứng tiền tăng đưa
đến kết quả là giá cả
tăng lên.
Thứ ba, mâu thuẫn này còn được thể hiện thông qua định hướng điều chỉnh tỷ
giá. Bằng việc hạ giá đồng nội tệ, các ngành kinh doanh hướng về xuất khẩu có
khả năng mở rộng. Tỷ lệ thất nghiệp vì thế giảm thấp nhưng lại kèm theo sự tăng
lên của mức giá chung. Tuy nhiên, đường cong Philip trở nên thẳng đứng trong dài
hạn ngụ ý rằng sẽ không có mâu thuẫn giữa các mục tiêu nói trên xét về dài hạn.
Như vậy, mối quan hệ giữa mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp với mục tiêu ổn định
giá cả tương đối phức tạp, chúng mâu thuẫn nhau trong ngắn hạn nhưng lại bổ sung
nhau trong dài hạn.
Bên cạnh đó, mục tiêu giảm thất nghiệp và mục tiêu tăng trưởng kinh tế lại
không có sự mâu thuẫn cả trong ngắn và dài hạn. Công ăn việc làm cao sẽ thúc
đẩy kinh tế phát triển.
1.2 .Các công cụ chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương
Để thực hiện các chính sách tiền tệ có hiệu quả thì ngoài xác định rõ ràng
mục tiêu chính sách tiền tệ phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế,thì đòi
hỏi ngân hàng Trung ương phải lựa chọn và xây dựng hệ thống công cụ chính
sách tiền tệ phù hợp và điều hành chúng một cách hiệu quả nhằm đạt được mục
tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ.
Các chính sách tiền tệ được chia thành 2 loại chủ yếu: Công cụ tiền tệ gián
tiếp và công cụ tiền tệ trực tiếp.
1.2.1. Các công cụ gián tiếp
1.2.1.1.Nghiệp vụ thị trường mở
Nghiệp vụ thị trường mở là nghiệp vụ trong đó NHTW sử dụng các nghiệp vụ
11
mua, bán chứng khoán trên thị trường tiền tệ mở (là thị trường tiền tệ mà ngoài các
ngân hàng còn có chính phủ, các chủ thể kinh tế phi ngân hàng tham gia mua bán)
để thay đổi cơ số tiền (MB), từ đó tác động tới lượng tiền cung ứng và mức lãi suất
trên thị trường.
* Cơ chế tác động
Các hoạt động của NHTW trên thị trường mở sẽ gây ra những tác động gián tiếp tới
lượng tiền cung ứng và lãi suất thị trường theo cơ chế:
-
Thứ nhất, khi Ngân hàng trung ương mua (hoặc bán) các chứng khoán, nó sẽ
làm tăng (hoặc
giảm) ngay lập tức dự trữ của các ngân hàng trung gian (dù người
bán là các ngân
hàng trung gian hay khách hàng của các ngân hàng này). Khả năng
tạo tiền gửi
thông qua cung ứng tín dụng của hệ thống ngân hàng vì thế bị ảnh
hưởng, dẫn đến
làm tăng (hoặc giảm) lượng tiền cung ứng.
- Thứ hai, khi vốn khả dụng của từng ngân hàng tăng (hoặc giảm) do tác động của
nghiệp vụ thị trường mở, mức cung vốn trên thị trường tiền tệ liên ngân hàng tăng
lên (hoặc giảm xuống). Trong điều kiện các yếu tố liên quan không thay đổi, lãi
suất thị trường liên ngân hàng sẽ giảm xuống (hoặc tăng lên). Thông qua các hoạt
động arbit về lãi suất, ảnh hưởng này được truyền đến các mức lãi suất khác trên thị
trường tài chính nói chung.
- Thứ ba, nghiệp vụ thị trường mở còn ảnh hưởng đến cung cầu và do đó đến giá cả
các chứng khoán mà Ngân hàng trung ương sử dụng trong nghiệp vụ này. Những
thay đổi về giá cả này sẽ tạo ra những thay đổi về mức sinh lời của các chứng
khoán (lãi suất của
chúng sẽ bị tăng lên hoặc giảm xuống), từ đó ảnh hưởng tới
lãi suất thị trường.
Chẳng hạn, khi Ngân hàng trung ương bán chứng khoán làm cung chứng khoán
tăng, giá cả của các chứng khoán giảm xuống làm mức sinh lời (hay lãi suất) của
chúng tăng lên.
12
Điều này buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất tiền gửi để hạn chế tình trạng “phi
trung gian hoá”. Đồng thời, lãi suất của các chứng khoán mới phát hành cũng bị
kích thích tăng tương ứng.
* Đặc điểm của việc áp dụng công cụ
-
Các chủ thể có liên quan đến công cụ này bao gồm: các ngân hàng, các tổ chức tài
chính, các công ty và cả những người chuyên buôn bán chứng khoán - những
người này sau đó sẽ bán lại chúng cho các chủ thể trên.
-
Các chứng khoán mà Ngân hàng trung ương sử dụng trong nghiệp vụ thị trường
mở thường là các
chứng khoán chính phủ, mà chủ yếu là tín phiếu kho bạc. Lý do
là vì các chứng
khoán này có tính lỏng cao, cho nên Ngân hàng trung ương có thể
thực hiện nghiệp vụ một cách
nhanh chóng và dễ dàng. Hơn nữa, thị trường
chứng khoán chính phủ có khối
lượng giao dịch lớn nên có khả năng tiếp nhận
một lượng lớn nghiệp vụ của
Ngân hàng trung ương mà không làm giá trên thị
trường biến động quá mạnh, dẫn đến sụp đổ thị
trường. Ở Việt nam do thị trường
chứng khoán chính phủ chưa phát triển nên
NHNN phát hành tín phiếu NHNN
để điều tiết việc cung ứng tiền tệ. Tuy nhiên do thị trường loại tín phiếu này chỉ
diễn ra giữa một bên là NHNN và một bên là các NHTG nên hiệu quả điều tiết
không cao, chỉ chủ yếu tác động vào dự trữ của các NHTG.
* Ưu nhược điểm của công cụ
-
Nghiệp vụ thị trường mở được tiến hành theo sáng kiến của NHTW. NHTW có thể
kiểm soát hoàn toàn khối lượng của nghiệp vụ thị trường mở mà không chịu ảnh
hưởng của bất kỳ nhân tố nào khác.
-
Nghiệp vụ thị trường mở rất linh hoạt và chính xác. Điều này thể hiện ở chỗ dù
NHTW muốn thay đổi một mức rất nhỏ hay rất lớn của lượng cung tiền, nghiệp vụ
thị trường mở đều có thể đáp ứng được. Hơn nữa, nghiệp vụ thị trường mở có thể
dễ dàng đảo ngược lại khi có một sai lầm xảy ra trong lúc tiến hành nghiệp vụ.
13
Chẳng hạn NHTW nhận thấy rằng đã mua quá nhiều chứng khoán trên thị
trường
mở khiến cho cung tiền tăng quá nhanh, nó có thể ngay lập tức sửa chữa sai lầm
bằng cách tiến hành nghiệp vụ bán trên thị trường mở.
-
Nghiệp vụ thị trường mở được hoàn thành nhanh chóng mà không vướng phải
những chậm trễ về hành chính và do đó có thể gây tác động tức thì đến lượng cung
tiền tệ.
-
Nghiệp vụ thị trường mở tác động thông qua cơ chế thị trường nên các đối tượng
chịu sự tác động thường khó chống đỡ hoặc đảo ngược chiều hướng điều chỉnh của
NHTW. Mặc dù nghiệp vụ thị trường mở được thực hiện theo nguyên tắc tự
nguyện, những nhà kinh doanh chứng khoán không bị bắt buộc mua hoặc bán theo
mức giá do NHTW ấn định nhưng NHTW có thể thực hiện được yêu cầu của mình
bằng việc điều chỉnh giá sao cho nó trở nên hấp dẫn đối tác.
Nhờ những ưu điểm nêu trên mà nghiệp vụ thị trường mở được coi là công cụ
hữu hiệu nhất trong các công cụ của chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, việc thực hiện
công cụ này đòi hỏi sự phát triển của thị trường tài chính thứ cấp nói chung và thị
trường tiền tệ nói riêng. Ngoài ra, Ngân hàng trung ương phải có khả năng dự đoán
và kiểm soát sự biến động của lượng vốn khả dụng trong hệ thống ngân hàng.
Tại Việt nam, nghiệp vụ thị trường mở chính thức được Ngân hàng Nhà nước
đưa vào sử dụng từ tháng 7 năm 2000.
1.2.1.2. Chính sách chiết khấu, tái chiết khấu
Chính sách tái chiết khấu bao gồm các qui định về việc cho vay của Ngân
hàng trung ương đối với các ngân hàng trung gian. NHTW thường cho các ngân
hàng thương mại vay dưới hình thức chiết khấu lại các giấy tờ có giá ngắn hạn
(chủ yếu là tín phiếu kho bạc và thương phiếu) do các ngân hàng thương mại đưa
đến, bởi
vậy chính sách cho vay của NHTW đối với các ngân hàng thương mại
được gọi là chính sách tái chiết
khấu. Các ngân hàng thương mại vay từ Ngân
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét